Women Property Rights – ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಕೃಷಿ ಗೇಣಿ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಬದಲಾವಣೆಗಳು

Women Property Rights – ಆಸ್ತಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳು

ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಕಸನವು ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನಿನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳಾದ ಮಿತಾಕ್ಷರ (Mitakshara) ಮತ್ತು ದಾಯಭಾಗ (Dayabhaga) ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ‘ಸ್ತ್ರೀಧನ’ (Stridhana) ಮತ್ತು ‘ಮಹಿಳಾ ಸ್ವತ್ತು’ ಅಥವಾ ‘ವಿಧವೆಯ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕು’ (Widow’s Limited Estate) ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವಿವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿ-ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪಡೆದ ಆಭರಣ, ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಉಡುಗೊರೆಗಳಂತಹ ಸ್ತ್ರೀಧನದ ಮೇಲೆ ಆಕೆಗೆ ಪರಭಾರೆ ಮಾಡುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕಿತ್ತಾದರೂ, ಪತಿಯ ಮರಣಾನಂತರ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಆಕೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಆಕೆಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಅನುಭೋಗದ ಹಕ್ಕು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.

ವಿಧವೆಯ ಸೀಮಿತ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಆಕೆಯ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಪೋಷಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಗೆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ, ದಾನ ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಉಯಿಲು (Will) ಮೂಲಕ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಕಷ್ಟ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಂತಹ ‘ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ’ (Legal Necessity) ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಪರಭಾರೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ಅನ್ಯಾಯದಾಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಈ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯ ಮರಣಾನಂತರ, ಸದರಿ ಆಸ್ತಿಯು ಆಕೆಯ ಸ್ವಂತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿ ವಾರಸುದಾರರಿಗಾಗಲಿ ಸಲ್ಲುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅದು ಮೂಲ ಪುರುಷ ಮಾಲೀಕನ (ಪತಿಯ) ಜೀವಂತ ಸೋದರರು ಅಥವಾ ದೂರದ ಪುರುಷ ದಾಯಾದಿಗಳಿಗೆ (Reversioners) ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ‘ಮರುಕಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ’ವು (Doctrine of Reversion) ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉಸ್ತುವಾರಿದಾರಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಪರಾವಲಂಬಿಯನ್ನಾಗಿಸಿತ್ತು.

ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಾಸೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಲು ‘ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ, 1937’ (Hindu Women’s Rights to Property Act, 1937) ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನವು ಹಿಂದೂ ವಿಧವೆಗೆ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪತಿಯಷ್ಟೇ ಪಾಲನ್ನು ಜೀವಿತಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾನ್ಯಮಾಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಮಹಿಳೆಗೆ ದೊರೆತ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೇವಲ “ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯ ಸೀಮಿತ ಸ್ವತ್ತು” ಎಂದೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ಆಕೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ನೀಡದೆ, ಮರಣಾನಂತರ ಆಸ್ತಿಯು ಪತಿಯ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಮರಳುವ ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ 14 ಮತ್ತು 15ನೇ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾದ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ನಿವಾರಣೆಯ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತು ‘ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1956’ (Hindu Succession Act, 1956) ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಶಾಸನದ ಸೆಕ್ಷನ್ 14 ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು 1937ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೀಮಿತ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ಈ ಸೆಕ್ಷನ್, ಮಹಿಳೆಯು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕಿನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಆಕೆಯ “ಪರಿಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವ”ವನ್ನಾಗಿ (Absolute Ownership) ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಿತು.

ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿದ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪುಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ವರ್ಸಸ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಕಮಿಷನರ್, ಎನ್‌ಸಿಟಿ ಆಫ್ ದೆಹಲಿ (2026 INSC 1107) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕು ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)ರಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ ನಂತರ, ಪತಿಯ ಕಡೆಯ ದೂರದ ದಾಯಾದಿಗಳ (Reversioners) ಹಕ್ಕು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯು ಆಕೆಯ ಸ್ವಂತ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಧಾರವಾಡ ಪೀಠವು ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯವ್ವ ವರ್ಸಸ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಿರಿಜವ್ವ (2026:KHC-D:15990) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಕುಟುಂಬದ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಮಂಜೂರಾದ ಗೇಣಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಯರಿಗೂ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಷ್ಟೇ ಸಮಾನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1956 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 14: ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕಿನ ಪರಿಪೂರ್ಣ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1956ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) ಮಹಿಳೆಯ ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ತರುವ ಪ್ರಬಲ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಬಂಧನೆಯ ವಾಕ್ಯರಚನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವಿವರಣೆಗಳು (Explanation) ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)ರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವಾಕ್ಯವು, ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನಂತರವಾಗಲಿ, ಒಬ್ಬ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಆಕೆಯು ಸೀಮಿತ ಮಾಲೀಕರಾಗಿರದೆ, ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕರಾಗಿ (Full Owner) ಹೊಂದಿರತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ (Explanation), ‘ಆಸ್ತಿ’ ಎಂಬ ಪದವು ಮಹಿಳೆಯು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ, ಉಯಿಲು, ಕುಟುಂಬ ವಿಭಾಗ, ಜೀವನಾಂಶದ ಬದಲಾಗಿ ಅಥವಾ ಜೀವನಾಂಶದ ಬಾಕಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ದಾನದ ಮೂಲಕ, ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ, ಖರೀದಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪಡೆದ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಚರಾಸ್ತಿಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

“ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರುವುದು” (Possessed by) ಪದಪುಂಜದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)ರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ “possessed by” (ಆಕೆಯ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರುವ/ಹೊಂದಿರುವ) ಎಂಬ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಬಳಸಿದೆ. ಈ ಪದಪ್ರಯೋಗವು “in possession of” (ಕೈವಶದಲ್ಲಿರುವ) ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ತೀರಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಗುಮ್ಮಳಾಪುರ ತಗ್ಗಿನ ಮಠದ ಕೊಟ್ಟೂರುಸ್ವಾಮಿ ವರ್ಸಸ್ ಸೇಟ್ರ ವೀರಯ್ಯ (1959) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದೆ. ಈ ನಿಬಂಧನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನತೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಕೈವಶವಲ್ಲ; ಅದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯನ್ನು (Constructive or Legal Possession) ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯು ಜಮೀನನ್ನು ಗೇಣಿದಾರರಿಗೆ, ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ದಾರರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅಡಮಾನದಾರರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು “ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ” ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ರಶ್ನಿತ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಮಹಿಳೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು ಅಥವಾ ಆಸಕ್ತಿಯಿದ್ದರೆ, ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) ತಾನಾಗಿಯೇ ಅನ್ವಯವಾಗಿ ಆಕೆಯ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 14(2) ರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ: ತುಳಸಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು

ಸೆಕ್ಷನ್ 14ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಉಪ-ಸೆಕ್ಷನ್ (1) ಮತ್ತು ಉಪ-ಸೆಕ್ಷನ್ (2) ರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ. ಸೆಕ್ಷನ್ 14(2) ಒಂದು ಅಪವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಬಂಧನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಉಯಿಲು, ದಾನಪತ್ರ, ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಡಿಕ್ರಿ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಾಗ, ಆ ಸಾಧನದಲ್ಲಿಯೇ (Instrument) ಆಕೆಗೆ “ಕೇವಲ ಸೀಮಿತ ಅಥವಾ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹಕ್ಕು ಮಾತ್ರ ಇದೆ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಹಕ್ಕು ಸೀಮಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಎರಡು ಉಪ-ಸೆಕ್ಷನ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಗೊಂದಲವು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಾಡಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೂವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೀಠವು ವಿ. ತುಳಸಮ್ಮ ವರ್ಸಸ್ ಶೇಷಾರೆಡ್ಡಿ (1977 3 SCC 99) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಕಾನೂನು ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿತು:

ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಕ್ಕು (Pre-existing Right) ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಪತಿಯ ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ವತ್ತಿನಿಂದ ಜೀವನಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಇದು ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯರು ಆಕೆಗೆ ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಔದಾರ್ಯ ಅಥವಾ ಭಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲ.
ಸೆಕ್ಷನ್ 14(2) ರ ಸೀಮಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಕೆಯ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಜೀವನಾಂಶದ ಹಕ್ಕಿನ ಬದಲಾಗಿ (in lieu of maintenance) ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿ ವಿಭಾಗದ ಅಂಗವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿ, ಉಯಿಲು ಅಥವಾ ಕರಾರಿನ ಮೂಲಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ “ಆಕೆಗೆ ಕೇವಲ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಅನುಭೋಗದ ಹಕ್ಕಿದೆ, ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ” ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸೆಕ್ಷನ್ 14(2) ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಸದರಿ ಪತ್ರವು ಆಕೆಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಕ್ಕನ್ನು (New Title) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಆಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಜೀವನಾಂಶದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೇವಲ ಗುರುತಿಸಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಂತಹ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)ರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಶಯವು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸೀಮಿತ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಆಸ್ತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮಾಲೀಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸೆಕ್ಷನ್ 14(2) ಅನ್ವಯವಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ದಾನ ಅಥವಾ ಉಯಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ.

ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ರಘುಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ವರ್ಸಸ್ ಗುಲಾಬ್ ಸಿಂಗ್ (1998) ಮತ್ತು ಶಕುಂತಲಾ ದೇವಿ ವರ್ಸಸ್ ಕಮಲಾ (2005) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತುಳಸಮ್ಮ ತೀರ್ಪಿನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಪರವಾಗಿರುವ ಈ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಪರಿಶೀಲನಾ ಮಾನದಂಡ	ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) – ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮ	ಸೆಕ್ಷನ್ 14(2) – ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಅಪವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಯಮ
ಹಕ್ಕಿನ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ	ಮಹಿಳೆಯ ಸೀಮಿತ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.	ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕು ಸೀಮಿತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಕ್ಕಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ	ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವನಾಂಶ, ವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಕ್ಕು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.	ಯಾವುದೇ ಹಿಂದಿನ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಪತ್ರ ಅಥವಾ ಡಿಕ್ರಿಯ ಮುಖಾಂತರವೇ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಹೊಸ ಹಕ್ಕು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಧನದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಸ್ಥಿತಿ	ಉಯಿಲು ಅಥವಾ ರಾಜಿ ಡಿಕ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕೆಂದು ಷರತ್ತು ವಿಧಿಸಿದ್ದರೂ ಆ ಷರತ್ತುಗಳು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುತ್ತವೆ.	ದಾನಪತ್ರ ಅಥವಾ ಉಯಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾದ ಸೀಮಿತ ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಷರತ್ತುಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಆಸ್ತಿಯ ಪರಭಾರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ	ಮಾರಾಟ, ದಾನ, ಅಡಮಾನ ಮತ್ತು ಉಯಿಲು (Will) ಮಾಡುವ ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಅಧಿಕಾರ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.	ಪರಭಾರೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ; ಜೀವಿತಾವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಆಸ್ತಿಯು ಮೂಲದಾತನಿಗೆ ಅಥವಾ ಆತನ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು: ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ವರ್ಸಸ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಕಮಿಷನರ್ (2026 INSC 1107)

ಪ್ರಕರಣದ ವಿಸ್ತೃತ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿ

ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಎಸ್.ವಿ.ಎನ್. ಭಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಎನ್.ವಿ. ಅಂಜಾರಿಯಾ ಅವರಿದ್ದ ವಿಭಾಗೀಯ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9ರಂದು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ (ಮೃತರ ಪರವಾಗಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು) ವರ್ಸಸ್ ದಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಕಮಿಷನರ್, ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರರು (Civil Appeal No. 9146 of 2012) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಕಾನೂನು ಸಂಘರ್ಷವು ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿಯ ಭವಾನಾ (Bhawana) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಖಾತಾ ಸಂಖ್ಯೆ 273/222 ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸರಿಸುಮಾರು 45 ಬಿಘಾ ಕೃಷಿ ಜಮೀನಿನ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ.

ಈ ವಿವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕುಟುಂಬದ ವಂಶಾವಳಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ:

ಮೂಲ ಪೂರ್ವಜ ಹರ್ದಯಾಳ್ ಅವರಿಗೆ ಖುಷಿ ರಾಮ್, ತುಳಸಿ ರಾಮ್ ಮತ್ತು ನವಲ್ ಕಿಶೋರ್ ಎಂಬ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಿದ್ದರು.
ನವಲ್ ಕಿಶೋರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಮೌಜಿ ರಾಮ್ (ಹರ್ನಾದ್ ಅವರ ಪುತ್ರ), ಖಜಾನೋ (Khajano) ಎಂಬುವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ರಾಮ್ ಚಂದರ್ ಎಂಬ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಿದ್ದನು.
ಮೌಜಿ ರಾಮ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, 1937 ರಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ ರಾಮ್ ಚಂದರ್ ಕೂಡ ಅವಿವಾಹಿತನಾಗಿಯೇ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಖಜಾನೋ ಅವರು 1937ರ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪತಿ ಮತ್ತು ಮಗನ ಆಸ್ತಿಯ ಏಕೈಕ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕನ್ನು (Limited Estate) ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಖಜಾನೋ ಅವರು ತುಳಸಿ ರಾಮ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಬಾಲಕಿಶನ್ (ಖುರ್ದಿಯಾ ಅವರ ಪುತ್ರ) ಜೊತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ‘ಕರ್ವಾ’ (Karwa – ಪುನರ್ವಿವಾಹ) ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಮರುವಿವಾಹವಾದರು. ಬಾಲಕಿಶನ್ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ಸುಬ್ಬೆ, ಹೋಶಿಯಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯಾರೆ ಎಂಬ ಮೂವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು.
ಎರಡನೇ ವಿವಾಹದಿಂದ ಖಜಾನೋ ಅವರಿಗೆ ಚಾಂದ್ ರಾಮ್ (ಪ್ರತಿವಾದಿ 2) ಮತ್ತು ಚಂದರ್ ಭಾನ್ (ಪ್ರತಿವಾದಿ 3) ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.
1954ರ ಜುಲೈ 20ರಂದು ‘ದೆಹಲಿ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1954’ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಜಮೀನಿನ ಸ್ವಂತ ಸಾಗುವಳಿ (Khudkhast) ಹೊಂದಿದ್ದ ಖಜಾನೋ ಅವರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 5 ಮತ್ತು 11ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಭೂಮಿಧಾರ್’ (Bhumidhar) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.
1956ರ ಜೂನ್ 17ರಂದು ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಕಂದಾಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಜಾನೋ ಭೂಮಿಧಾರ್ ಆಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದು, 1973ರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಯಿಲು ಮಾಡದೆ ನಿಧನರಾದರು.
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ, 1997ರಲ್ಲಿ ಖಜಾನೋ ಅವರ ಪುತ್ರರಾದ ಚಾಂದ್ ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಚಂದರ್ ಭಾನ್ ಅವರು ನರೇಲಾದ ಉಪ-ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿಗಳ (SDM) ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಪೌತಿ ಖಾತೆಗೆ (Mutation) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಪತ್ನಿಯ ಪುತ್ರರು ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸದೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು.
ಆದರೆ, ಮೌಜಿ ರಾಮ್ ಅವರ ಸೋದರರ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು (ದೂರದ ಪುರುಷ ದಾಯಾದಿಗಳು / Reversioners) ತೀವ್ರ ಆಕ್ಷೇಪ ಎತ್ತಿದರು. ಖಜಾನೋ ಅವರು ಕೇವಲ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕುದಾರರಾಗಿದ್ದು, 1954ರ ದೆಹಲಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಜಾರಿಯಾದಾಗ ಆಕೆಯ ಹಕ್ಕು ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯ ನಿಧನಾನಂತರ ದೆಹಲಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 51(2)(a)(i) ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 50ರ ಅನ್ವಯ ಆಸ್ತಿಯು ಮೂಲ ಪುರುಷ ಮಾಲೀಕನ (ಮೌಜಿ ರಾಮ್) ಪುರುಷ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಮರಳಬೇಕೇ ಹೊರತು ಆಕೆಯ ಎರಡನೇ ವಿವಾಹದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
ಕಂದಾಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು, ಅಪರ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಕಮಿಷನರ್ ಖಜಾನೋ ಪುತ್ರರ ಪರವಾಗಿ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ದಾಯಾದಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತಾದರೂ, ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಅದನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಖಜಾನೋ ಪುತ್ರರ ಪೌತಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ದಾಯಾದಿಗಳು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಿವಿಲ್ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ವಿವಾದಗಳು

ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಜಟಿಲ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು:

ದೆಹಲಿ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1954ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 51(2)ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ “ಆಕೆಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು” (Personal law applicable to her) ಎಂಬ ಶಾಸನಬದ್ಧ ನುಡಿಗಟ್ಟು, ಆಕೆಯು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ದಿನದ ಕಾನೂನನ್ನೋ ಅಥವಾ 1954ರ ಕಾಯ್ದೆ ಆರಂಭವಾದ ದಿನದ ಕಾನೂನನ್ನೋ, ಅಥವಾ ಆಕೆಯು ನಿಧನರಾದ ದಿನದಂದು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾನೂನನ್ನೋ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
1954ರಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಧಾರ್ ಪಟ್ಟ ಪಡೆದಿದ್ದ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯ ಹಕ್ಕು, 1956ರ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)ರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವಾಗಿ (Absolute Ownership) ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಮಹಿಳೆಯು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕರಾಗಿ ನಿಧನರಾದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವು ದೆಹಲಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 51(2)(a)(i) ರ ಪ್ರಕಾರ ಮರುಕಳಿಕೆದಾರರಿಗೆ (Reversioners) ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಸೆಕ್ಷನ್ 51(2)(a)(ii) ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 53ರ ಪ್ರಕಾರ ಆಕೆಯ ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರರಿಗೆ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ?

ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತತ್ವಗಳು

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಸ್.ವಿ.ಎನ್. ಭಟ್ಟಿ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರ ಎಲ್ಲಾ ವಾದಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ, ಕೆಳಕಂಡ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು:

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಚಲನಶೀಲ ಅನ್ವಯ (Dynamic Referential Incorporation): ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಕಾನೂನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ದೆಹಲಿ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 51(2)ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ “dies” (ಮರಣ ಹೊಂದಿದಾಗ) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವು ಸರಳ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿದೆ (simple present tense). ಇದರರ್ಥ, ಮಹಿಳಾ ಭೂಮಿಧಾರ್ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ ನಿಖರವಾದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಆಕೆಗೆ ಯಾವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ, ಆ ಕಾನೂನಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಆಕೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕು.
ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) ರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ: ಖಜಾನೋ ಅವರು ನಿಧನರಾದದ್ದು 1973ರಲ್ಲಿ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1956 ದಶಕಗಳಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಬಂಧನೆಯ ಅನ್ವಯ, ಆಕೆಯು 1937ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಸೀಮಿತ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಸರ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಲೀಕತ್ವವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
ಮರುಕಳಿಕೆದಾರರ (Reversioners) ಹಕ್ಕಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂತ್ಯ: ಒಮ್ಮೆ ಮಹಿಳೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಮರುಕಳಿಕೆ’ ಅಥವಾ ‘ದಾಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಹಿಂತಿರುಗುವ’ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಖಜಾನೋ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕರಾಗಿ ತೀರಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ, ಆಕೆಯ ಆಸ್ತಿಯು ದೆಹಲಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 51(2)(a)(ii) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸೆಕ್ಷನ್ 53ರ ಆದ್ಯತಾ ಕೋಷ್ಟಕದ ಪ್ರಕಾರ ಸದರಿ ಜಮೀನು ಆಕೆಯ ಗರ್ಭಜನ್ಯ ಪುತ್ರರಾದ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು 2 ಮತ್ತು 3 ಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಮೊದಲ ಪತಿಯ ಕಡೆಯ ದೂರದ ದಾಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ರಾಮ್ ಜೀವಾನ್ ವರ್ಸಸ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಫೂಲಾ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯು 1952ರಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ 1956ರ ಕಾಯ್ದೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ) ನಿಧನರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕು ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು; ಆದರೆ 1956ರ ನಂತರ ಬದುಕಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)ರ ಪರಿಪೂರ್ಣ ರಕ್ಷಣೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಸಿವಿಲ್ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು: ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯವ್ವ ವರ್ಸಸ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಿರಿಜವ್ವ (2026:KHC-D:15990)

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ನಡಾವಳಿ

ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಧಾರವಾಡ ಪೀಠದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ. ಮುರಳೀಧರ ಪೈ ಅವರಿದ್ದ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು 2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24ರಂದು ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯವ್ವ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ವರ್ಸಸ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಿರಿಜವ್ವ ಮತ್ತು ಇತರರು (Regular Second Appeal No. 101014 of 2023) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿ, ರಾಜ್ಯ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಮಂಜೂರಾದ ಗೇಣಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಸಮಾನ ಪಾಲನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು.

ಈ ವಿವಾದದ ವಿವರಗಳು ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸವಣೂರು ಹಾಗೂ ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ತಾಲೂಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ:

ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲ ಯಜಮಾನ ಶಿವಪ್ಪ ಎಂಬುವರು 2010ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 3ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ನೀಲವ್ವ (ವಾದಿ 1), ನಾಲ್ವರು ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಗಿರಿಜವ್ವ, ಚನ್ನವ್ವ ಮತ್ತಿತರರು (ವಾದಿಗಳು 2 ರಿಂದ 5), ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಾದ ಬಸವರಾಜ್ ಹಾಗೂ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ (ಪ್ರತಿವಾದಿ 3) ಅವರನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದರು.
ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ ಬಸವರಾಜ್ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಯವ್ವ (ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರೆ/ಪ್ರತಿವಾದಿ 1) ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪುತ್ರಿ (ಪ್ರತಿವಾದಿ 2) ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಶಿವಪ್ಪ ಬದುಕಿದ್ದಾಗ, ತವರಮೆಲ್ಲಿಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಸರ್ವೆ ನಂ. 122/1B1 (2 ಎಕರೆ) ಮತ್ತು ಸರ್ವೆ ನಂ. 122/1B2 (1 ಎಕರೆ 16 ಗುಂಟೆ) ಜಮೀನುಗಳಿಗೆ ಗೇಣಿದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಶಿವಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರ ರುದ್ರಪ್ಪ ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1961ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸವಣೂರು ಭೂ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗೆ (Land Tribunal) ಫಾರ್ಮ್ ನಂ. 7 ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಭೂ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ, ಸದರಿ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಶಿವಪ್ಪ ಅವರ ಹೆಸರಿಗೆ ಗೇಣಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತ್ತು.
ಶಿವಪ್ಪ ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ, ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಸೇರಿ ಶಿಗ್ಗಾಂವಿಯ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಲ ದಾವೆ (O.S. No. 80/2018) ಹೂಡಿ, ತಮಗೆ ತಲಾ 1/5 ಪಾಲು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿದರು.
ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಾದ ಸೊಸೆ ಜಯವ್ವ ಮತ್ತು ಇತರರು ದಾವೆಯನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಮುಖ್ಯ ವಾದವೆಂದರೆ, ದಾವಾ ಆಸ್ತಿಗಳು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಅಥವಾ ಜಂಟಿ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ವತ್ತುಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಶಿವಪ್ಪ ಅವರಿಗೆ ಮಂಜೂರಾದ ಗೇಣಿ ಜಮೀನುಗಳು. ಗೇಣಿ ಶಾಸನದ ಅನ್ವಯ ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಯರಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, 2006ರ ಜೂನ್ 15ರಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಿರಿಯರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾಗದ “ಹಕ್ಕು ಬಿಟ್ಟ ಪತ್ರ” (Hakku Bitta Patra) ಬರೆದುಕೊಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಗೇಣಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ, ವಾದಿ-ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ತಲಾ 1/7 ಭಾಗದ ಪಾಲು ನೀಡಿ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಹಾವೇರಿಯ ಪ್ರಥಮ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಎರಡನೇ ಮೇಲ್ಮನವಿ (RSA) ದಾಖಲಿಸಿದರು.

ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತೀರ್ಪು

ಹೈಕೋರ್ಟ್ 2024ರ ಜನವರಿ 31ರಂದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು (Substantial Question of Law) ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತ್ತು: “ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1961ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಮಂಜೂರಾದ ದಾವಾ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1956ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 4 ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹರ್ ನಾರಾಯಣಿ ದೇವಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (AIR 2022 SC 4632) ತೀರ್ಪಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಯರು ಪಾಲು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರೇ?”

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ. ಮುರಳೀಧರ ಪೈ ಅವರ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿ, ಕೆಳಕಂಡ ಸುದೃಢ ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು:

ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಗೇಣಿ ಮಂಜೂರಾತಿ: ಭೂ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಕುಟುಂಬದ ಯಜಮಾನನ ಹೆಸರಿಗೆ ಗೇಣಿ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ, ಅದು ಆತನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಿತ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಫಾರ್ಮ್ ನಂ. 7 ಅರ್ಜಿಯು ಇಡೀ ಜಂಟಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಂಜೂರಾದ ಜಮೀನು ಇಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸ್ವತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಯರ ಸಮಾನ ಸಹದಾಯಿಕತ್ವ ಹಕ್ಕು: ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯು ಅವಿಭಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾದ ನಂತರ, ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ 2005ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 6ರ ಅನ್ವಯ ಪುತ್ರಿಯರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಸಹದಾಯಕರಾಗುತ್ತಾರೆ (Coparceners). ತಂದೆ 2010ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಆತನ ಮರಣಾನಂತರ ಆಸ್ತಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಪುತ್ರಿಯರು ವಿವಾಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಏಕೈಕ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಗೇಣಿ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳ ದೃಢೀಕರಣ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಸಸ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಬುದ್ದವ್ವ (RSA No. 100608/2019) ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮತಿ ಮಲ್ಲವ್ವ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಯಾದಹಳ್ಳಿ ವರ್ಸಸ್ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಮಲ್ಲಪ್ಪ (2025) ಪ್ರಕರಣಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿರಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ನೋಂದಣಿಯಾಗದ ಹಕ್ಕು ತ್ಯಾಗ ಪತ್ರದ ಅನೂರ್ಜಿತತೆ: ನೋಂದಣಿ ಕಾಯ್ದೆ 1908ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 17ರ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಪತ್ರವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನೋಂದಣಿಯಾಗಲೇಬೇಕು. ಕೇವಲ ಬಿಳಿ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಬರೆದ “ಹಕ್ಕು ಬಿಟ್ಟ ಪತ್ರ”ಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಕ್ಕು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾದವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಧಾರರಹಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.

ಹೋಲಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು	ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ವರ್ಸಸ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಕಮಿಷನರ್ (2026 INSC 1107)	ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯವ್ವ ವರ್ಸಸ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಿರಿಜವ್ವ (2026:KHC-D:15990)
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಶ್ರೇಣಿ	ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Supreme Court of India)	ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ ಪೀಠ (Karnataka High Court)
ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ನ್ಯಾಯಪೀಠ	ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಸ್.ವಿ.ಎನ್. ಭಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎನ್.ವಿ. ಅಂಜಾರಿಯಾ	ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ. ಮುರಳೀಧರ ಪೈ
ವಿವಾದಿತ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿ	ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1956 ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1954	ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1956 ಸೆಕ್ಷನ್ 4, 6 ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1961
ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆ	ವಿಧವೆಯ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವಾದಾಗ ಮರುಕಳಿಕೆದಾರರ (Reversioners) ಹಕ್ಕು ರದ್ದಾಗುವುದೇ?	ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಿಗೆ ಮಂಜೂರಾದ ಗೇಣಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಗೆ ಸಮಾನ ಪಾಲು ಇದೆಯೇ?
ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಣಯ	ಮಹಿಳೆಯ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತ; ಆಕೆಯ ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಪೌತಿ ಖಾತೆ ಸಿಂಧು	ಗೇಣಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಯರಿಗೆ ತಲಾ 1/7 ಸಮಾನ ಪಾಲು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಿಕೆ; ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಜಾ

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ಸಂಘರ್ಷ: ಕೇಂದ್ರದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ವರ್ಸಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಭೂ ಶಾಸನಗಳು

ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿನ ಹೋರಾಟವು ಭಾರತೀಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾನೂನು ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ‘ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ವರ್ಗಾವಣೆ’ ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ (List III, Entry 5), ‘ಭೂಮಿ, ಭೂ ಸುಧಾರಣೆ, ಗೇಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಜಮೀನಿನ ವರ್ಗಾವಣೆ’ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ (List II, Entry 18).

ಮೂಲ ಸೆಕ್ಷನ್ 4(2) ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆ

1956ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಾಗ, ರಾಜ್ಯಗಳ ಕೃಷಿ ಕಾನೂನುಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸೆಕ್ಷನ್ 4(2) ಎಂಬ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿಯಮವನ್ನು (Saving Clause) ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೂಲ ಸೆಕ್ಷನ್ 4(2)ರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನವು ಕೃಷಿ ಹಿಡುವಳಿಗಳ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಗೇಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಈ ರಕ್ಷಣಾ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ದೆಹಲಿ, ಪಂಜಾಬ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಶಾಸನಗಳು ಕೃಷಿ ಜಮೀನಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪುರುಷ ಸಂತತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ, ವಿಧವೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ಈ ತಾರತಮ್ಯದ ನಿಯಮಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸೆಕ್ಷನ್ 4(2)ರ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚದಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸಿಂಧುವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದವು.

2005 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬದಲಾವಣೆ

ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ‘ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2005’ (Act 39 of 2005) ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು, ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸೆಕ್ಷನ್ 4(2) ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು.

ಸಂವಿಧಾನದ 254ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ: ಸೆಕ್ಷನ್ 4(2) ರದ್ದಾದ ನಂತರ, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೂ ಕೇಂದ್ರದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನೇ ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 254ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ರಚಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಕಾನೂನಿನ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಉಂಟಾದರೆ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾನೂನೇ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯೇತರ ಆಸ್ತಿಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ರದ್ದತಿ: 2005ರ ನಂತರ, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ರಾಜ್ಯ ಗೇಣಿ ಶಾಸನಗಳಾಗಲಿ, ಕೇಂದ್ರದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 6ರ ಸಹದಾಯಿಕತ್ವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 8 ಹಾಗೂ 15ರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೀರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಗೇಣಿ ಭೂಮಿಯು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು ಲಭಿಸುವುದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವ, ಉಯಿಲು (Will) ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಉಯಿಲುರಹಿತ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ (ಸೆಕ್ಷನ್ 15 ಮತ್ತು 16)

ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಉಯಿಲು (Will) ರಚನೆಯ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ

ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1)ರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಆಸ್ತಿಯು ಒಮ್ಮೆ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ, ಆಕೆಗೆ ಆ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪುರುಷ ಮಾಲೀಕನಿಗಿರುವಷ್ಟೇ ಪರಮೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 30 ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1925ರ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನ್ವಯ, ಮಹಿಳೆಯು ತನಗೆ ಸೇರಿದ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು (ಅದು ಆಕೆಗೆ ಪತಿಯಿಂದ ಬಂದಿರಲಿ, ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದಿರಲಿ, ಗೇಣಿ ಮಂಜೂರಾತಿ ಮೂಲಕ ಬಂದಿರಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತವಾಗಿರಲಿ) ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರ ಹಂಗೂ ಇಲ್ಲದೆ ತನಗೆ ಇಷ್ಟಬಂದವರಿಗೆ ಉಯಿಲು (Will) ಮೂಲಕ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾಳೆ.

ಅಂತಹ ಉಯಿಲನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅಥವಾ ಆಕೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕು ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಪತಿಯ ಕಡೆಯ ದಾಯಾದಿಗಳಿಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗಾಗಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಯಿಲಿನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯು ಯಾರಿಗೆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬರೆದುಕೊಡುತ್ತಾರೋ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಸ್ತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕು ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಯಿಲು ಮಾಡದೆ ನಿಧನರಾದಾಗ (Intestate Succession): ಸೆಕ್ಷನ್ 15 ಮತ್ತು 16 ರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ

ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ಆಸ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಉಯಿಲು ಮಾಡದೆ ನಿಧನರಾದರೆ, ಆಕೆಯ ಆಸ್ತಿಯು ಯಾರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 15 ಮತ್ತು 16 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುರುಷನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ನಿಯಮಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮೂಲವನ್ನು (Source of Acquisition) ಆಧರಿಸಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವು ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೆಕ್ಷನ್ 15(1) ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸ್ತಿಯು ಕೆಳಕಂಡ ಐದು ಶ್ರೇಣಿಗಳ (Entries a to e) ಪ್ರಕಾರ ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ:

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರು (ಮೃತ ಪುತ್ರ ಅಥವಾ ಪುತ್ರಿಯ ಮಕ್ಕಳೂ ಸೇರಿ) ಹಾಗೂ ಪತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಮೊದಲ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪತಿಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ (Heirs of the husband) ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಮೇಲಿನ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ತಂದೆಯ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಐದನೆಯದಾಗಿ, ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ತಾಯಿಯ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಸೆಕ್ಷನ್ 15(2) ರ ವಿಶೇಷ ಅಪವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳು ಆಸ್ತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಎರಡು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ:

ಸೆಕ್ಷನ್ 15(2)(a) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ತಂದೆ ಅಥವಾ ತಾಯಿಯಿಂದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಆಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದೆ (ಪುತ್ರ, ಪುತ್ರಿ ಅಥವಾ ಮೃತ ಮಕ್ಕಳ ಮಕ್ಕಳು) ನಿಧನರಾದರೆ, ಆ ಆಸ್ತಿಯು ಪತಿಯ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಹೋಗದೆ ನೇರವಾಗಿ ಆಕೆಯ ತಂದೆಯ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.
ಸೆಕ್ಷನ್ 15(2)(b) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ಪತಿ ಅಥವಾ ಮಾವನಿಂದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಆಕೆಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದೆ ನಿಧನರಾದರೆ, ಆ ಆಸ್ತಿಯು ಆಕೆಯ ತವರು ಮನೆಯವರಿಗೆ ಹೋಗದೆ ಪತಿಯ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಆದ್ಯತಾ ಶ್ರೇಣಿ (ವರ್ಗ)	ವಾರಸುದಾರರ ವಿವರ (ಸೆಕ್ಷನ್ 15 ರ ಅನ್ವಯ)	ಹಂಚಿಕೆಯ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳು (ಸೆಕ್ಷನ್ 16)
ಪ್ರವೇಶ (a) – ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ	ಪುತ್ರರು, ಪುತ್ರಿಯರು, ಜೀವಂತ ಪತಿ ಮತ್ತು ಮೃತ ಮಕ್ಕಳ ಮಕ್ಕಳು	ಎಲ್ಲರೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಲಾ ಸಮಾನ ಪಾಲು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮೃತ ಮಗ/ಮಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರ ತಂದೆ/ತಾಯಿಯ ಪಾಲು ಶಾಖಾವಾರು ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವೇಶ (b) – ಎರಡನೇ ಆದ್ಯತೆ	ಪತಿಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು (Heirs of husband)	ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಜೀವಂತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪತಿಯು ಬದುಕಿದ್ದು ನಿಧನರಾಗಿದ್ದರೆ ಆತನಿಗೆ ಯಾರು ವಾರಸುದಾರರಾಗುತ್ತಿದ್ದರೋ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವೇಶ (c) – ಮೂರನೇ ಆದ್ಯತೆ	ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ (Natal Parents)	ಮೇಲಿನ ಎರಡೂ ವರ್ಗಗಳ ವಾರಸುದಾರರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದಾಗ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವೇಶ (d) – ನಾಲ್ಕನೇ ಆದ್ಯತೆ	ತಂದೆಯ ವಾರಸುದಾರರು (Heirs of the father)	ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವೇಶ (e) – ಐದನೇ ಆದ್ಯತೆ	ತಾಯಿಯ ವಾರಸುದಾರರು (Heirs of the mother)	ಯಾವುದೇ ವಾರಸುದಾರರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಸೆಕ್ಷನ್ 15(1)(b) ಪ್ರಕಾರ ಮಹಿಳೆಯು ಸ್ವಂತ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯೂ ಸಹ, ಆಕೆಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಕೆಯ ಹೆತ್ತ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ “ಪತಿಯ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ” ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿಯಮವು ತೀವ್ರ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂಬ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಟೀಕೆಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ‘ಉಯಿಲು’ (Will) ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇಂತಹ ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವ, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು

ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಈ ತೀರ್ಪುಗಳು ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಪುಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ತಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಗಾಧ ಕಂದಕವಾಗಿದೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ “ಮದುವೆಯಾಗಿ ಹೋದ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ತವರುಮನೆಯ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಕೇಳಬಾರದು” ಎಂಬ ಅಲಿಖಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಷೇಧ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಸಹೋದರಿಯರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡದೆ ಬಿಳಿ ಕಾಗದಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ನೋಟರಿ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ “ಹಕ್ಕು ಬಿಟ್ಟ ಪತ್ರ”ಗಳನ್ನು ಬರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪು, ಕೃಷಿ ಗೇಣಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲೂ ವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಗೆ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಷ್ಟೇ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಸಾರುವ ಮೂಲಕ ಇಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೋಷಣೆಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಬಲವಾದ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 70ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ನೇರ ಕೃಷಿ ಶ್ರಮಿಕರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ದೇಶದ ಭೂ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲಗಳು, ಕೃಷಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಗೇಣಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿರುವುದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ತೀರ್ಪು ವಿಧವೆಯರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ದೂರದ ಪುರುಷ ದಾಯಾದಿಗಳಿಗೆ (Reversioners) ಶಾಶ್ವತ ತಡೆಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಪತಿಯ ಮರಣಾನಂತರ ವಿಧವೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು, ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ಮರುವಿವಾಹದ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಲಿ ಆಸ್ತಿ ಸಿಗದಂತೆ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಸಂಚುಗಳಿಗೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಮುಕ್ತಿ ಹಾಡಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕಳಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ತನಗೆ ಇಷ್ಟಬಂದವರಿಗೆ ಉಯಿಲು ಮಾಡಲು ಸ್ವತಂತ್ರಳು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಸಮಗ್ರ ಉಪಸಂಹಾರ ಮತ್ತು ನೀತಿ ನಿರೂಪಣಾ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು

ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ತೀರ್ಪು ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯವ್ವ ತೀರ್ಪುಗಳು ಭಾರತೀಯ ಆಸ್ತಿ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿವೆ. ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) ಮಹಿಳೆಯ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2005ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಯಾವುದೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗೇಣಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಗತಿಪರ ಕಾನೂನು ತೀರ್ಪುಗಳು ಕೇವಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದೆ, ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಮಹಿಳೆಗೂ ತಲುಪಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿವೆ:

ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ‘ಭೂಮಿ’ ತಂತ್ರಾಂಶ) ಕುಟುಂಬದ ಯಜಮಾನ ನಿಧನರಾದಾಗ, ಕೇವಲ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಹೆಸರಿಗೆ ಪೌತಿ ಖಾತೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ತಪಾಸಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಕುಟುಂಬದ ವಂಶವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಾಹಿತ ಮತ್ತು ಅವಿವಾಹಿತ ಪುತ್ರಿಯರೆಲ್ಲರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಹಣಿ (RTC) ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ನಿಯಮ ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕು.
ಉಪ-ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ನೋಂದಣಿಯಾಗದ, ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದ “ಹಕ್ಕು ಬಿಟ್ಟ ಪತ್ರ”ಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾನೂನು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದೆ ನಿಧನರಾಗುವ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಯು ಆಕೆಯ ಹೆತ್ತ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪತಿಯ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 15(1)(b) ರ ತಾರತಮ್ಯದ ನಿಯಮವನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ತಕ್ಷಣ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬೇಕು.
ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು (DLSA/TLSA) ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಸೆಕ್ಷನ್ 14(1) ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 30 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಯಿಲು (Will) ಬರೆಯುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕ ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಬೇಕು.

ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ನೀಡಿರುವ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪುಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಆಸ್ತಿಯ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುದಾರಳನ್ನಾಗಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಪ್ರಜೆಯನ್ನಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಸಶಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹೋನ್ನತ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ.

ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ

Chamarajanagar Dasara – ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ

Mysuru Dasara Gold Pass – ಗೋಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಪಾಸ್‌ಗಳ ಕಾಳಸಂತೆ ದಂಧೆ ಪತ್ತೆ

PERM Suspension Impact – ಅಮೆರಿಕದ PERM ಅಮಾನತು ಕ್ರಮ, ಭಾರತೀಯ ಐಟಿ ವಲಯ ಮತ್ತು H-1B ವೀಸಾ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು

Fuel Price Revision – ವಾಣಿಜ್ಯ LPG, ವಿಮಾನ ಇಂಧನ ದರ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ

Half Helmet Ban – ಹಾಫ್ ಹೆಲ್ಮೆಟ್‌ಗಳ ನಿಷೇಧ, ಶಿರೋಭಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ನಿಯಮಗಳು

ಪ್ರಮುಖ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು

ವಾಟ್ಸಾಪ್‌ ಗ್ರೂಪ್	CLICK HERE
ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಗ್ರೂಪ್	CLICK HERE