Student Digital Policy Karnataka – ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಳಕೆ ಕರಡು ನೀತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

Student Digital Policy Karnataka – ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಳಕೆ ನಿಯಮಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವರದಿ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅತಿಯಾದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂರೋ ಸೈನ್ಸಸ್ (NIMHANS) ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ‘ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಳಕೆ’ (Responsible Digital Use – RDU) ಕರಡು ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಈ ವರದಿಯು ಈ ಕರಡು ನೀತಿಯ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳು, ಅದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪೀಠಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಈ ಕರಡು ನೀತಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕ್ರಮವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು ನಾಲ್ವರು ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ (Problematic Internet Use) ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ ಕಾರಣ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಮಯವು ಹಠಾತ್ತನೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಕಲಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಮಯವು ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು.

ಈ ನೀತಿಯು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ (Prevention), ಆರಂಭಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ (Early Identification) ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ (Management) ಎಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ತಜ್ಞರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಕೇವಲ ಶಾಲಾ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಬಹು-ಪಕ್ಷೀಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು

ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್‌ನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬಳಕೆ ಸೇವಾ ಘಟಕವು (Services for Healthy Use of Technology – SHUT Clinic) ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ನೀತಿಯ ರಚನೆಗೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅತಿಯಾದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಬಳಕೆಯು ಮಿದ್ಧಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಸಂಶೋಧನಾ ಅಂಶಗಳು	ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಗಳು
ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ವ್ಯಸನದ ಪ್ರಮಾಣ	ಸುಮಾರು 25\% ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ವ್ಯಸನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.
ಕೋವಿಡ್ ನಂತರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ	ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು (55.4\%) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು	ಆತಂಕ, ನಿದ್ರೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು	ಶಟ್ (SHUT) ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಪ್ರತಿ ವಾರ 20 ರಿಂದ 25 ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅತಿಯಾದ ಗ್ಯಾಜೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವ್ಯಸನವು ‘ಫೋಮೋ’ (FOMO – Fear of Missing Out) ಅಥವಾ ಏನನ್ನೋ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇತರರ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಂಬಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರತಿಫಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (Reward System) ಜೂಜಾಟದಂತಹ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಲೋಚನಾ ಶಕ್ತಿಯು ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನದ ‘5C’ ಮಾದರಿ

ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರು ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಈ ನೀತಿಯು ‘5C’ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಸನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ:

1. ಕ್ರೇವಿಂಗ್ (Craving): ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಜೆಟ್ ಬಳಸಲು ತೀವ್ರವಾದ ಹಂಬಲ ಉಂಟಾಗುವುದು.

2. ಕಂಟ್ರೋಲ್ (Control): ಬಳಕೆಯ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು.

3. ಕಂಪಲ್ಷನ್ (Compulsion): ಬೇರೆ ಕೆಲಸಗಳಿದ್ದರೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದು.

4. **ಕೋಪಿಂಗ್ (Coping): ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಬೇಸರವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ.

5. ಕಾನ್ಸಿಕ್ವೆನ್ಸ್ (Consequences): ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೈಹಿಕ ಆಯಾಸ, ನಿದ್ರೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕುಸಿತ.

ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು

ಈ ಕರಡು ನೀತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನರಂಜನಾ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಮಯವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ 1 ಗಂಟೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿರುವುದು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಮಯದ ಮೇಲೆ ಈ ಮಿತಿ ಹೇರಲಾಗಿದೆ.

ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು

ಪ್ರತಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ ಸಮಿತಿ’ಯನ್ನು (Digital Safety and Wellness Committee) ರಚಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸೈಬರ್ ಕ್ರೈಮ್ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಿತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು.

• ಸೈಬರ್ ಕಿರುಕುಳ ಅಥವಾ ಅಶಿಸ್ತಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.

• ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕರಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಡಿಜಿಟಲ್ ಒತ್ತಡದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು.

ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಷೇಮದ ಅಳವಡಿಕೆ

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಅದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಈ ನೀತಿಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. 9ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ ವರೆಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಐಸಿಟಿ (ICT) ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಗೌಪ್ಯತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೋಷಕರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ಪಾತ್ರ: ಒಂದು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮಾದರಿ

ಈ ನೀತಿಯ ಯಶಸ್ಸು ಕೇವಲ ಶಾಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಪೋಷಕರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಫಾಸ್ಟಿಂಗ್’ ಅಥವಾ ಸ್ಕ್ರೀನ್-ಮುಕ್ತ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನೀತಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪಾಲುದಾರರು	ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು
ಪೋಷಕರು	ಸ್ಕ್ರೀನ್-ಮುಕ್ತ ವಲಯಗಳ (ಮಲಗುವ ಕೋಣೆ, ಊಟದ ಮೇಜು) ನಿರ್ಮಾಣ, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಮಾದರಿ ವರ್ತನೆ ತೋರುವುದು.
ಶಿಕ್ಷಕರು	ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿನ ‘ರೆಡ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್’ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಡಿಟಾಕ್ಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು	ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಸುವುದು, ಕಿರುಕುಳ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾದಾಗ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುವುದು.
ಸರ್ಕಾರ	ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು, ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.

ಪೋಷಕರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಫೋನ್ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡುವ ‘ಟೆಕ್ ಕರ್ಫ್ಯೂ’ ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ನಿದ್ರೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಈ ಕರಡು ನೀತಿಯು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (Artificial Intelligence) ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಶಾಲೆಗಳು ಗೃಹಪಾಠ ಮತ್ತು ಅಸೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ನೀಡುವಾಗ ಎಐ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಆಲೋಚನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಜಿಯರಿಸಂ (Plagiarism) ಅಥವಾ ನಕಲು ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಎಐ ಬಳಕೆಯು ಕೇವಲ ಕಲಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂದು ನೀತಿ ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ನೀತಿಯ ಜೊತೆಗೆ 16 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು 2026-27ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಮಕ್ಕಳ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮಸೂದೆ 2026’ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಸೂದೆಯು ಕೇವಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಮತ್ತು ಎಐ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಎಐ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಲೇಬಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದು.

• ತ್ವರಿತ ಕ್ರಮ: ಹಾನಿಕಾರಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು 24 ರಿಂದ 48 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಆದೇಶ.

• ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ (KDSSMRA) ಸ್ಥಾಪನೆ.

ಆಧಾರ್ ಆಧಾರಿತ ಲಾಗಿನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಮಕ್ಕಳ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾದರೂ, ಗೌಪ್ಯತೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಯಾವುದೇ ನೀತಿಯು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಹಲವಾರು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕರಡು ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೆಲವು ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

1. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ: ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪದ ನೀತಿಯು ಸವಾಲಾಗಬಹುದು.

2. ಶಿಕ್ಷಕರ ಮೇಲಿನ ಹೊರೆ: ಶಿಕ್ಷಕರು ಈಗಾಗಲೇ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಸ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು ಅವರ ಕೆಲಸದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

3. ತಾಂತ್ರಿಕ ಉದ್ಯಮದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಅಥವಾ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಟೀಕೆ ಕೇಳಿಬಂದಿದೆ. ‘ಚೈಲ್ಡ್ ಪ್ಲಾನ್’ಗಳಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

4. ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಕಾಳಜಿ: ಆಧಾರ್ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡುವುದು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತಜ್ಞರ ಶಿಫಾರಸುಗಳು

ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ನಿಷೇಧಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕಿದೆ.

ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಗಳು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಡಿಟಾಕ್ಸ್ ಡೇ’ ಅಥವಾ ‘ಆಫ್‌ಲೈನ್ ವೀಕ್’ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಬೇಕು. ಪೋಷಕರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ (Digital Pacifiers) ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಈ ಕರಡು ನೀತಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇರುವುದಲ್ಲದೆ, ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ನೀತಿಯು ಅಂತಿಮಗೊಂಡಾಗ, ಇದು ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ.

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಧನವೇ ಹೊರತು ಅದು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಬಾರದು. ಈ ನೀತಿಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿ, ತಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿದೆ.

ವಿಸ್ತೃತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಪ್ರಕರಣಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ನೈಜ ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನದ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ದಾಖಲಿಸಿದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಇವು ನೀತಿಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ವಿವರ	ವ್ಯಸನದ ಸ್ವರೂಪ	ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರದ ಫಲಿತಾಂಶ
ಪ್ರಕರಣ 1: ಸ್ಟಾಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ವ್ಯಸನ	29 ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮೊಬೈಲ್ ಆಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ನಡೆಸಿ 80 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಸಾಲ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ.	10 ಸೆಷನ್‌ಗಳ ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ ನಂತರ SAI ಸ್ಕೋರ್ 24 ರಿಂದ 4 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.
ಪ್ರಕರಣ 2: ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಬಿಂಜ್-ವಾಚಿಂಗ್	26 ವರ್ಷದ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಯುವಕ ದಿನಕ್ಕೆ 7 ಗಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ.	ರಿಯಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಸನ ಮುಕ್ತನಾದ.
ಪ್ರಕರಣ 3: ಗೇಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಕಿರುಕುಳ	ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಗೇಮಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ಹಣ ಕದಿಯುವ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪರಿಚಿತರ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿದ್ದ.	ಪೋಷಕರ ನಿಗಾ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡಿತು.

ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳು ತೋರಿಸುವಂತೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನವು ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹದಿಹರೆಯದವರು ಮತ್ತು ಯುವಕರಿಗೂ ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಶಾಲಾ ಹಂತದಲ್ಲೇ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿರುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಹೋಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಚ್‌ಒ (WHO) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು

ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಡು ನೀತಿಯು ಈ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

• 5 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ: ಒಂದು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಮಯ, ಮತ್ತು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೈಹಿಕ ಆಟಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು.

• ಹದಿಹರೆಯದವರಿಗೆ: ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಮಯವು ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದಂತೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡುವುದು.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂತಹ ದೇಶಗಳು ಹದಿಹರೆಯದವರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಕಾನೂನು ತಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕವು ಕೂಡ ಇದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಈ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ನಂತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು:

1. ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನ: ಕೇವಲ ನೀತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರೆ ಸಾಲದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಬೇಕು.

2. ಸಮತೋಲಿತ ಶಿಕ್ಷಣ: ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಗರಿಷ್ಠ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಮಯವನ್ನು ಸದ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

3. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಒದಗಿಸಬೇಕು.

4. ನಿರಂತರ ಸಂಶೋಧನೆ: ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಈ ‘ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಳಕೆ’ ಕರಡು ನೀತಿಯು ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡರೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗುಲಾಮರಾಗದೆ ಅದರ ಯಜಮಾನರಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ

Bengaluru Apartment Solar EV – ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು EV ಅಳವಡಿಕೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

Tier-2 Incubation Centers – ಮೈಸೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ, ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು

Salary Account Benefits – ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಲರಿ ಖಾತೆಗಳ ಮಹತ್ವ

Rapido Pink Bike Taxi – ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಹೊಸ ಸಾರಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ

KBOCWWB Welfare Schemes – ಕರ್ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಯೋಜನೆಗಳು

ಪ್ರಮುಖ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು

ವಾಟ್ಸಾಪ್‌ ಗ್ರೂಪ್	CLICK HERE
ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಗ್ರೂಪ್	CLICK HERE