Lakkundi UNESCO Mission – ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಣವಾದ ‘ಲಕ್ಕುಂಡಿ’ಯನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಭರದಿಂದ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾನೂನು, ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವರಾದ ಹೆಚ್. ಕೆ. ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಆಪ್ತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ ರೊಳಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ (ASI) ಮೂಲಕ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳಾದ ಬೇಲೂರು, ಹಳೆಬೀಡು ಮತ್ತು ಸೋಮನಾಥಪುರಕ್ಕೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇರುಕೃತಿಯಾದ ಲಕ್ಕುಂಡಿಗೂ ಈ ಜಾಗತಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ತಂದುಕೊಡಲು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದಿಂದ ಐಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ನಂತರ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲಿದೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲ ಹೆಸರು ‘ಲೋಕ್ಕಿಗುಂಡಿ’ ಅಥವಾ ‘ಲೋಕುಗುಂಡಿ’ ಎಂದಾಗಿತ್ತು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ‘ಲಕ್ಕ’ ಎಂದರೆ ಕೆರೆ ಹಾಗೂ ‘ಉಂಡಿ’ ಎಂದರೆ ನೆಲೆ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ‘ಲಕ್ಕುಂಡಿ’ ಎಂದರೆ “ಕೆರೆಗಳ ಪಟ್ಟಣ” ಎಂದರ್ಥ. ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಈ ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ನಾಗರಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಸುಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಜಲ ಮೂಲಗಳು ಎಷ್ಟು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಹೆಸರು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸವನ್ನಾ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಆ ಮೂಲಕ ಭೂಗತ ಜಲಸ್ತರಗಳನ್ನು ಮರುಪೂರಣಗೊಳಿಸಿ, ಪಟ್ಟಣದಾದ್ಯಂತ ಇದ್ದ ನೂರಾರು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಂದಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಇಂದಿಗೂ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಜ್ಞರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೩ ರಲ್ಲಿ (ಹೊಸಪೇಟೆ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಹೆದ್ದಾರಿ) ಗದಗ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ೧೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೇವಲ ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಂಪಿಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೆರಳಿನಿಂದಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಲಕ್ಕುಂಡಿ, ಇಂದು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವೈಭವದಿಂದಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಾ. ಶ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೇಲಿನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸತತ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಭವ್ಯ ಮಹಾನಗರವು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡು, ಕೇವಲ ಧೂಳಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಕಸಿನ್ಸ್ ಅವರು ಈ ತಾಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಾಗ ಬಹುತೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಾವಲಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು (ASI) ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನವದೆಹಲಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಪಥದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೭೬ ನೇ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪರೇಡ್ನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು “ಲಕ್ಕುಂಡಿ: ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು” ಎಂಬ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ತಾಣದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಭಾವ
ಗದಗ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವು ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ (೧೯೯೫)’ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪುರಾಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಕೃತಪುರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡವರ ವಂಶಸ್ಥನಾದ ಜನಮೇಜಯ ರಾಜನು ಈ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾಯಾಗವನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ೭೨ ಮಹಾಜನಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾದ ‘ಮಹಾ-ಅಗ್ರಹಾರ’ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನು ‘ಶ್ರೀ ದಾಶರಥಿ ವಿನಿರ್ಮಿತ ಮಹಾಗ್ರಾಮ’ (ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗ್ರಾಮ) ಮತ್ತು ‘ರಾಮ-ರಥಿ ಅಗ್ರಹಾರ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರಾಜವಂಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಏಳುಬೀಳುಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು (ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರು)
- ಕಲಾಚುರಿಗಳು
- ಸೇವುಣರು (ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು)
- ಹೊಯ್ಸಳರು
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಔನ್ನತ್ಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಭದ್ರವಾದ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದವರು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಇಮ್ಮಡಿ ತೈಲನು (ಸಾ. ಶ. ೯೭೩-೯೯೭) ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಲಕ್ಕುಂಡಿಯು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಸತ್ಯಾಶ್ರಯ ಇರಿವಬೆಡಂಗನ (ಸಾ. ಶ. ೯೯೭-೧೦೦೮) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶೈವ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ರಾಜಾಶ್ರಯ ದೊರಕಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಂಡನಾಯಕರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಸಾ. ಶ. ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪ್ರಭಾವ ಕುಗ್ಗಿದಾಗ ಕಲಾಚುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವುಣರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದರು. ತದನಂತರ, ಸಾ. ಶ. ೧೧೯೧ ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ II ಈ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಉಪರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಸಾ. ಶ. ೧೧೯೨ ರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನವು ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನೇ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಸೈನಿಕ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರಂತರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಮ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಶಾಲೆಯ ಕೊಡುಗೆ
ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಸಾ. ಶ. ೬ ರಿಂದ ೮ ನೇ ಶತಮಾನ) ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ‘ಕರ್ಣಾಟ ದ್ರಾವಿಡ’ ಶೈಲಿಯು ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಕಸನ ಹೊಂದುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು. ಇದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾ. ಶ. ೧೦ ರಿಂದ ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನ) ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ನೂತನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಈ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದದ್ದು ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ (ಶಿಲ್ಪಿ) ಸಮುದಾಯ. ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಇದನ್ನು “ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್” (ಲಕ್ಕುಂಡಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆ) ಎಂದು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಲಕ್ಕುಂಡಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯೆಂದರೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಧ್ಯಮದ ಬದಲಾವಣೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಹಾಗೂ ಆರಂಭಿಕ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಕಟೆಯಲು ಸುಲಭವಾದ ಆದರೆ ಒರಟಾದ ಕೆಂಪು ಮರಳುಗಲ್ಲನ್ನು (Sandstone) ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಜಾಗತಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದ ಹಾಗೂ ಮೃದುವಾದ ಹಸಿರು-ನೀಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಬಳಪದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಅಥವಾ ‘ಕ್ಲೋರೈಟಿಕ್ ಶಿಸ್ಟ್’ (Chloritic Schist / Soapstone) ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣವೆಂದರೆ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತೆಗೆದ ಹೊಸದರಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮೆದುವಾಗಿದ್ದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಂತೆಲ್ಲಾ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ಶಿಲೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಯು ಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಫಿಲಿಗ್ರೀ (Filigree) ಅಥವಾ ಜರತಾರಿ ಕೆಲಸದಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಭರಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಶೈಲಿಯು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ನಾಗರ ಶೈಲಿಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮ್ಮಿಲನವಾದ ವೇಸರ (Vesara) ಮಾದರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾತ್ಮಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು:
-
ಸ್ತಂಭಗಳ ಕುಸುರಿ ಕಲೆ: ಒಳಾಂಗಣದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಲೇತ್ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ (Lathe-turned) ತಿರುಗಿಸಿ ನಯಗೊಳಿಸಿದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾದ, ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ವಿವಿಧ ಆಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟೆಯಲಾಗಿದೆ.
-
ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳ ತೋರಣಗಳು: ಗರ್ಭಗೃಹದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಲಲಿತಾ ಬಿಂಬಗಳು, ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಕರ ತೋರಣಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
-
ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳು: ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಖರದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ನಿವಾರಕ ಸಂಕೇತಗಳಾದ ಭೀಕರ ದಂತ ಹಾಗೂ ಅಗಲವಾದ ಬಾಯಿ ಹೊಂದಿರುವ ‘ಕೀರ್ತಿಮುಖ’ಗಳನ್ನು (Face of Glory) ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
-
ಚಿಕಣಿ ಗೋಪುರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ: ಭಿತ್ತಿಗಳ (ಗೋಡೆಗಳ) ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸಪಾಟಾಗಿ ಬಿಡದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಧ ಕಂಬಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಂಚಾಚಿಸಿ ಆ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಹಂತ ಹಂತದ ಗೋಪುರಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಗರ ಶೈಲಿಯ ಲತಿನಾ, ಭೂಮಿಜ ಮತ್ತು ಶೇಖರಿ ಮಾದರಿಯ ಚಿಕಣಿ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಈ ಪ್ರಬುದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ನೇರ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಾಯಿತು. ಹೊಯ್ಸಳರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಿದ ಬಹುತೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದವರಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪರಾಮರ್ಶೆ
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದ್ದರೂ, ಇಂದಿಗೂ ಸಜೀವವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವುದು ಸುಮಾರು ೫೦ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ೧೧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
೧. ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯ (Greater Jain Temple)
ಸಾ. ಶ. ೧೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯವು ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜೈನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ ನಾಗದೇವನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ‘ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ’ ಈ ಭವ್ಯ ಜಿನಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದಳು. ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆಯು ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧,೫೦೦ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆಕೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕವಿ ರನ್ನನು ತನ್ನ ‘ಅಜಿತನಾಥ ಪುರಾಣ’ದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಏಕಕೂಟ (Single shrine) ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗರ್ಭಗೃಹ, ಸುಕನಾಸಿ (ಅಂತರಾಳ), ಮುಚ್ಚಿದ ಗೂಢಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಮುಖಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಖಮಂಟಪದ ಮುಳಿಚಾವಣಿಯು ೩೨ ನಯಗೊಳಿಸಿದ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರ ನೇಮಿನಾಥನ ಕೃಷ್ಣಶಿಲೆಯ ವಿಗ್ರಹವಿದ್ದು, ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಲಲಿತಾ ಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಮಹಾವೀರನ ಆಕೃತಿಯಿದೆ. ಈ ಜಿನಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದರ ಒಳಮಂಟಪದಲ್ಲಿರುವ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನ ಭವ್ಯ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತಿ ಯಕ್ಷಿಯ ಮೂರ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಹೆನ್ರಿ ಕಸಿನ್ಸ್ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಾಗ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿರಚ್ಛೇದಗೊಂಡ ಮಹಾವೀರನ ವಿಗ್ರಹವಿತ್ತು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಶಿಖರವು ಚೌಕಾಕಾರದ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಚಾಲುಕ್ಯರ ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ವೇಸರ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.
೨. ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಸಾ. ಶ. ೧೦೨೫ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದ ದ್ವಿಕೂಟ (Double-shrine) ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗಿರುವ ಎರಡು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಗರ್ಭಗೃಹವು ಶಿವನಿಗೆ (ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ) ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಒಳಗೆ ಮೂರು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಂಗಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಗೂಢಮಂಟಪಗಳು ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯದ ಭಿತ್ತಿಗಳು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಖಜಾನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಹಲವು ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಕಥನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಶಿವನು ಗಜಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ರಾವಣನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕಂಪಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಾದ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಭೀಮರು ಆನೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಭಗದತ್ತನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜಿವಂತವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರವು ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳ (Tritala) ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಟೆಯಲಾಗಿರುವ ಸಣ್ಣ ಚಿಕಣಿ ತೋರಣಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಖರತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಭಿನ್ನ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.
೩. ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ
ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗರ್ಭಗೃಹವೇ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇಗುಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಬಾಗಿಲುವಾಡದ ಲಲಿತಾ ಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯದೇವನು ಏಳು ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಥಿ ಅರುಣನೊಂದಿಗೆ ರಥವನ್ನೇರಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮರಧಾರಿಣಿಯರು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕೊನೆಯ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಸಂಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಛಾಯಾ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿರುವ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ.
೪. ನನ್ನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ರಸ್ತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾದರಿ (Prototype) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರದ ಜಗತಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯದಂತೆಯೇ ತೆರೆದ ಮುಖಮಂಟಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ದೇವಕೋಷ್ಟಗಳು (Niches) ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಯ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಆದರೆ ಆಕರ್ಷಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.
೫. ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಕಿನ ಬಾವಿ (Muskina Bhanvi)
ಸಾ. ಶ. ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ (ಮೂರು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳ) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶಿಖರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಒಳಾಂಗಣದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರ ಜಾಲರಿ ಕೆಲಸವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲೇ ಇರುವ ‘ಮುಸ್ಕಿನ ಬಾವಿ’ಯು ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಜಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾ. ಶ. ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸುಂದರ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಯಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ನೀರಿಗೆ ಇಳಿಯಲು ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಸುಂದರ ಕಲ್ಲಿನ ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜಮನೆತನದವರು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಿಕರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ಕೋಷ್ಟಕ
ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಗ್ರಾಮವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜೈನ, ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪುರಾತನ ಬಾವಿಗಳು ಇವೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
| ಸ್ಮಾರಕದ ಹೆಸರು | ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿ | ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ | ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ |
|---|---|---|---|
| ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯ | ಜೈನ ಧರ್ಮದ ದೇವಾಲಯ | ೩೨ ಕಂಬಗಳು, ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಗ್ರಹ | ಎಎಸ್ಐ ಸಂರಕ್ಷಣೆ |
| ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ | ಶೈವ ಪಂಥದ ದೇವಾಲಯ | ಪೌರಾಣಿಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು | ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಂರಕ್ಷಿತ |
| ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ | ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆ | ಸಪ್ತಾಶ್ವ ರಥದ ಕೆತ್ತನೆ | ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ |
| ನನ್ನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ | ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯ | ಜಗತಿಯ ಮೇಲಿನ ರಚನೆ | ರಾಜ್ಯ-ಕೇಂದ್ರ ಜಂಟಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ |
| ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ | ತ್ರಿಕೂಟ ವಿನ್ಯಾಸದ ದೇವಾಲಯ | ಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು | ಸಂರಕ್ಷಿತ ತಾಣ |
| ಮುಸ್ಕಿನ ಬಾವಿ | ಪುರಾತನ ಕಲ್ಯಾಣಿ | ತ್ರಿಕೋನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು | ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲಮೂಲವಾಗಿ ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ |
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇತಿಹಾಸ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಈ ತಾಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.
ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲತೆ: ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಮಹತ್ವ
ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವು ಸಾ. ಶ. ೭೯೦ ರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗಸರು ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವ ಚಪ್ಪಡಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯು ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರಿಕ ವಸಾಹತಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದಂತೆ ೯ ರಿಂದ ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವಿನ ಸುಮಾರು ೩೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಸನಗಳು ‘ಲೊಕ್ಕುಗುಂಡಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆರನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಹಳೆಯ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿ ದಾನ, ಜಲ ಮೂಲಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹಣದ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ವಿವರಗಳಿವೆ.
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವೈಭವದ ಹಿಂದಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ರಹಸ್ಯವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜವಂಶದ ‘ಟಂಕಸಾಲೆ’ (Royal Mint). ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಾಣ್ಯಗಳು ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ನಾಣ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು, ಬ್ಯಾಂಕರ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಗಿಲ್ಡ್ಗಳ (ವರ್ತಕ ಸಂಘಗಳು) ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ತಕರೇ ಮುಂದೆ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಭವ್ಯ ದೇಗುಲಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್: ಇಸ್ರೋ ಮತ್ತು ಎನ್ಐಎಎಸ್ ಪಾತ್ರ
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ “೧೦೧ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ೧೦೧ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳು” ಭೂಮಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಇದ್ದ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪುರಾತನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಅತ್ಯಂತ ನವೀನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉನ್ನತ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ (NIAS) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ (ISRO) ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕಸ್ತೂರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ
ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಕಾಣಿಸದ ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಎನ್ಐಎಎಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ‘ಕಸ್ತೂರಿ’ (KASTURI – Knowledge-base of Archaeology and Heritage using Spatial Technologies: Unified Resource for India) ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಇಸ್ರೋದ ಅಧಿಕೃತ ‘ಭುವನ್’ (Bhuvan) ಜಿಯೋ-ಸ್ಪೇಷಿಯಲ್ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ನಲ್ಲಿ ರನ್ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ನೆಲದ ವಿವಿಧ ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಜ್ಞರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ರಚನೆಗಳು ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳು ಇದ್ದಾಗ, ಅವುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶದ ರೇಖೆಗಳು (Moisture lines), ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಗಳು (Vegetation patterns) ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಏರಿಳಿತಗಳು (Terrain variations) ಉಪಗ್ರಹದ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಜಿಐಎಸ್ (GIS) ನಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೋಜನೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಗತಿ
ಸಾ. ಶ. ೨೦೨೩ ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿವೆ :
-
ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು: ಇದುವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೭೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩೨ ದೇವಾಲಯಗಳು, ೨೮ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ೭ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸೇರಿವೆ.
-
ವಿಸ್ತರಿತ ಅಭಿಯಾನ: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದ “ಪಂಚ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಂಚ ಬಾವಿ” (Panch Temples and Panch Wells) ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಈಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ “ದಶ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ದಶ ಬಾವಿ” (Dash Wells and Dash Temples) ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
-
ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಅನುದಾನ: ಆಯ್ದ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಈಗಾಗಲೇ ೧೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವಿಶೇಷ ಅನುದಾನವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.
-
ಅಂತಿಮ ಗುರಿ: ಮುಂಬರುವ ಸಾ. ಶ. ೨೦೨೬ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ ರೊಳಗೆ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಇಡೀ ೧೦೧ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ೧೦೧ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಿ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಗಡುವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ತಂಡಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳ ಮರುಗಳಿಕೆ
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು (ASI) ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಉತ್ಖನನಗಳು ಈ ತಾಣವನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಯಲು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಾ. ಶ. ೨೦೨೪ ರ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೫೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದವು. ತದನಂತರ ಸಾ. ಶ. ೨೦೨೬ ರ ಮೇ ೨ ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ೧,೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಹಂತಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಜೂನ್ ೩೦ ರೊಳಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮುಕ್ತ ಬಯಲು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುವುದು.
ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮರುಗಳಿಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಭಾಗವೆಂದರೆ, ನವದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ತರುವುದು.
ಸಾ. ಶ. ೧೯೭೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೬ ರಂದು, ಗದಗದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಕರಾದ ಡಿ. ಕೆ. ಹೆಬ್ಬೂರ್ ಮತ್ತು ಟಿ. ಕೆ. ನಾಯಕ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಈ ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದ್ದರು. ಐದು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಯುದ್ಧ ಆಯುಧಗಳು, ಚಾಲುಕ್ಯ ಕಾಲದ ಅಪರೂಪದ ಬಂಗಾರದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಭರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನಗಳ ತಾಡೋಲೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವ ಹೆಚ್. ಕೆ. ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ದೆಹಲಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಲಕ್ಕುಂಡಿಗೆ ಕಾಯಂ ಆಗಿ ತರಲು ಎಎಸ್ಐ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ೪೬೦ ಗ್ರಾಂ ತೂಕದ ಅಪರೂಪದ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಇಂದಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಆಂಟಿಕ್ ಮೌಲ್ಯವು ಸುಮಾರು ೮ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಭರಣಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ: ಮಾನದಂಡಗಳು, ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ
ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಕ್ಲೋರೈಟಿಕ್ ಶಿಸ್ಟ್ ಎಂಬ ಕಠಿಣ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಶಾಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಅನುಪಮ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪ್ರಧಾನ ಟಂಕಸಾಲೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಶೃಂಖಲೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯು ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ:
-
ಒತ್ತುವರಿ ಮತ್ತು ಜನವಸತಿ: ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಇಂದು ಕೇವಲ ಒಣ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ತಾಣವಾಗಿರದೆ, ಜನರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ಜೀವಂತ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಪುರಾತನ ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳು ಜನರ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮನೆಗಳ ಒಳಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿವೆ.
-
ಬಾವಲಿಗಳ ಉಪಟಳ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ: ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಹಲವು ದೇವಾಲಯಗಳ ಒಳಭಾಗವು ಬಾವಲಿಗಳ ಹಿಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿವೆ.
-
ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆ: ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಆವಶ್ಯಕವಿರುವ ಹೋಟೆಲ್ಗಳು, ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳು, ಶೌಚಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಟರ್ಪ್ರಿಟೇಶನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.
ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸುಗಳು
ಲಕ್ಕುಂಡಿಗೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ:
೧. ಬಫರ್ ವಲಯಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಜಾರಿ: ಯುನೆಸ್ಕೋ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕದ ಸುತ್ತಲೂ ಕನಿಷ್ಠ ೧೦೦ ರಿಂದ ೨೦೦ ಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸದಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತರಬೇಕು.
೨. ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸಬಲೀಕರಣ: ಹಂಪಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ‘ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ವನ್ನು (LHPDA) ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸಿ, ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕು.
೩. ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮರುಜೋಡಣೆ: ಇಸ್ರೋ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ೧೦೧ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಜಲನಾಳಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವಲ್ಲದೆ, ಇಡೀ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.
೪. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕರಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ (Tourist Guides) ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪಠ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಅಳವಡಿಸುವುದು.
ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲ, ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುವರ್ಣ ಪುಟವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲೋರೈಟಿಕ್ ಶಿಸ್ಟ್ ಎಂಬ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಾಗಿವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾದ ಇಸ್ರೋದ ಕಸ್ತೂರಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮತ್ತು ಎನ್ಐಎಎಸ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಶ್ರಮವು ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದ ೧೦೧ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಇಂದು ಸತ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಶನ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ವಾಪಸ್ ತರುವ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಹಂಪಿಯಂತೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲಿದೆ.
ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ
Cockroach Janta Party – ಯುವಕರ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಡಿಜಿಟಲ್ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಾಂತಿ
Bengaluru Waste Crisis – ದೇಶದ ಕೊಳಕು ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 5ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸಿಟಿ
Ebola Virus Global Alert – ಭಾರತದ ಕಠಿಣ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸನ್ನದ್ಧತೆ
Bengaluru MAR Project – ಹೊಸ 10.7 ಕಿಮೀ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಧಮನಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಪ್ರಮುಖ ಲಿಂಕ್ಗಳು
| ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗ್ರೂಪ್ | CLICK HERE |
| ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಗ್ರೂಪ್ | CLICK HERE |
ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ
https://suddibuzz.com/category/general-public-affairs/