Telegram Join My Telegram WhatsApp Join My WhatsApp Instagram Follow on Instagram

BSNL Revival Story – ರೂ.225 ಯೋಜನೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಟೆಲಿಕಾಂನ ಪುನರುತ್ಥಾನ

BSNL Revival Story – ಸ್ವದೇಶಿ 4G/5G ಜಾಲ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಭವಿಷ್ಯ

ಭಾರತೀಯ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಉದ್ಯಮವು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ತೀವ್ರ ಬೆಲೆ ಸಮರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ತಂತ್ರಗಳ ನಂತರ, ಖಾಸಗಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳಾದ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಜಿಯೋ, ಭಾರ್ತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಮತ್ತು ವೊಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ, ಜುಲೈ 2024 ರಲ್ಲಿ ಈ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಭಾರಿ ದರ ಹೆಚ್ಚಳವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸಿತು. ಗ್ರಾಹಕರು ದೈನಂದಿನ ಸಂವಹನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಭಾರತ ಸಂಚಾರ್ ನಿಗಮ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಸಂಚಲನವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ 225 ರೂ. ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಭಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಬಲ ಸವಾಲಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಈ ವರದಿಯು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್‌ನ ದರ ತಂತ್ರಗಳು, ದೇಶೀಯ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳು, ಗ್ರಾಹಕರ ವಲಸೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವದೇಶಿ 4G ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ 5G ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ 225 ರೂ. ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆ

ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಪರಿಚಯಿಸಿರುವ 225 ರೂ. ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಒಟ್ಟು 30 ದಿನಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ವ್ಯಾಲಿಡಿಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 2.5GB ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಡೇಟಾವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಲಿಡಿಟಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 75GB ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯಿಲ್ಲದೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೋಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಟಿಡಿ (STD) ಧ್ವನಿ ಕರೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ 100 ಉಚಿತ ಎಸ್‌ಎಂಎಸ್ (SMS) ಕಳುಹಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ದೈನಂದಿನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ 7.5 ರೂ. ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ದೈನಂದಿನ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಗದಿತ 2.5GB ದೈನಂದಿನ ಡೇಟಾ ಮಿತಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಡೇಟಾ ಸಂಪರ್ಕವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳದೆ 40 Kbps ವೇಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಒಟಿಟಿ (OTT) ಚಂದಾದಾರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಸೇವೆಗಳು (VAS) ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಬಜೆಟ್ ಸ್ನೇಹಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಡೇಟಾ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ನೇಹಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇರಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 199 ರೂ. ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು 228 ರೂ. ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ 2GB ಡೇಟಾವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಬೆಲೆ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 239 ರೂ. ಯೋಜನೆಯು ದಿನಕ್ಕೆ 2GB ಡೇಟಾದೊಂದಿಗೆ 10 ರೂ. ಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಟಾಕ್‌ಟೈಮ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 247 ರೂ. ಯೋಜನೆಯು ಯಾವುದೇ ದೈನಂದಿನ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಒಟ್ಟು 50GB ಡೇಟಾವನ್ನು 30 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಬೆಲೆ ನೀತಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಬಡ ಗ್ರಾಹಕ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ಯೋಜನೆ ದರ (ರೂ.) ಒಟ್ಟು ವ್ಯಾಲಿಡಿಟಿ (ದಿನಗಳು) ದೈನಂದಿನ ಡೇಟಾ ಸೌಲಭ್ಯ ಧ್ವನಿ ಕರೆಗಳು ದೈನಂದಿನ ಎಸ್‌ಎಂಎಸ್ ಮಿತಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು
153 25 1GB/ದಿನ ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ/ಎಸ್‌ಟಿಡಿ 100 ಬಜೆಟ್ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಬೇಸಿಕ್ ಪ್ಯಾಕ್
199 28 2GB/ದಿನ (ನಂತರ 40 Kbps) ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ/ಎಸ್‌ಟಿಡಿ 100 ಪ್ರತಿದಿನ 2GB ಡೇಟಾ ನೀಡುವ ಕನಿಷ್ಠ ದರದ ಯೋಜನೆ
225 30 2.5GB/ದಿನ (ನಂತರ 40 Kbps) ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ/ಎಸ್‌ಟಿಡಿ 100 ದಿನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 7.5 ರೂ. ವೆಚ್ಚದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಟ್ರೆಂಡಿಂಗ್ ಪ್ಯಾಕ್
228 1 ತಿಂಗಳು 2GB/ದಿನ (ನಂತರ 40 Kbps) ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ/ಎಸ್‌ಟಿಡಿ 100 ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ವ್ಯಾಲಿಡಿಟಿಯ ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ವೋಚರ್
229 1 ತಿಂಗಳು 2GB/ದಿನ (ನಂತರ 40 Kbps) ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ/ಎಸ್‌ಟಿಡಿ 100 ಮಾಸಿಕ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿಡಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ
239 1 ತಿಂಗಳು 2GB/ದಿನ (ನಂತರ 40 Kbps) ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ/ಎಸ್‌ಟಿಡಿ 100 10 ರೂ. ಮುಖ್ಯ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಟಾಕ್‌ಟೈಮ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ
247 30 50GB ಒಟ್ಟು ಡೇಟಾ ಮಿತಿ ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ/ಎಸ್‌ಟಿಡಿ 100 ದೈನಂದಿನ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆಯ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಯೋಜನೆ
299 30 3GB/ದಿನ ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ/ಎಸ್‌ಟಿಡಿ 100 ಹೆವಿ ಡೇಟಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಯೋಜನೆ

ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳು

ಜುಲೈ 2024 ರ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ನಿರ್ಧಾರವು ಉದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ರಿಲಯನ್ಸ್ ಜಿಯೋ ಮೊಬೈಲ್ ದರಗಳನ್ನು ಶೇಕಡಾ 12 ರಿಂದ 27 ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ, ಭಾರ್ತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಶೇಕಡಾ 10 ರಿಂದ 21 ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ವೊಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ ಶೇಕಡಾ 11 ರಿಂದ 24 ರಷ್ಟು ದರ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು. ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ 5G ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಾರಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ತರಂಗಾಂತರ (Spectrum) ಹರಾಜಿನ ನಂತರ ಉಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡವು. ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂಗಳ ಈ ಕ್ರಮವು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರವೇಶ ಮಟ್ಟದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 28 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯ 1.5GB ದೈನಂದಿನ ಡೇಟಾ ಯೋಜನೆಯ ಬೆಲೆ ಖಾಸಗಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡಿತು. ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಜಿಯೋಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ದರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 3,599 ರೂ. ಮತ್ತು 3,999 ರೂ. ಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದವು. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಉಚಿತ ಅನ್-ಲಿಮಿಟೆಡ್ 5G ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಕೇವಲ ಧ್ವನಿ ಕರೆ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 4G ಡೇಟಾ ಬಳಸುವ ಬಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಇವು ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿಯಾದವು.

ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಈ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಲ್ಲ. ಭಾರ್ತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮದ ಸುಸ್ಥಿರತೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಹಕನಿಂದ ಬರುವ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯ (ARPU) ಕನಿಷ್ಠ 300 ರೂ. ದಾಟಬೇಕೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಜೆಫರೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೋತಿಲಾಲ್ ಓಸ್ವಾಲ್ ತಮ್ಮ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2027 ರ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತೆ ಶೇಕಡಾ 15 ರಷ್ಟು ದರ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹೊಸ ದರ ಹೆಚ್ಚಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ 28 ದಿನಗಳ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 50 ರೂ. ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿದೆ. ಈ ದರ ಹೆಚ್ಚಳದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು ಇತ್ತೀಚಿನ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 7 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿರುವುದು. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್‌ನತ್ತ ಜನರು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಲು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ಆಪರೇಟರ್ ಹೆಸರು ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ದರ (ರೂ.) ದೈನಂದಿನ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಡೇಟಾ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಒಟಿಟಿ (OTT) ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
ರಿಲಯನ್ಸ್ ಜಿಯೋ 3,599 2.5 GB/ದಿನ (+ಅನಿಯಮಿತ 5G) Gemini Pro AI ಚಂದಾದಾರಿಕೆ (18 ತಿಂಗಳು), JioTV, JioCinema
ರಿಲಯನ್ಸ್ ಜಿಯೋ 3,999 2.5 GB/ದಿನ (+ಅನಿಯಮಿತ 5G) FanCode ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ವೀಕ್ಷಣೆ ಸೌಲಭ್ಯ, ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಕ್ಲೌಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್
ಭಾರ್ತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ 3,599 2 GB/ದಿನ (+ಅನಿಯಮಿತ 5G) Wynk Music ಉಚಿತ ಚಂದಾದಾರಿಕೆ, Hello Tunes
ಭಾರ್ತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ 3,999 2.5 GB/ದಿನ (+ಅನಿಯಮಿತ 5G) Disney+ Hotstar Mobile ಅಥವಾ ಮಾಸಿಕ OTT ಬಂಡಲ್
ವೊಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ 3,599 2 GB/ದಿನ (+ಅನಿಯಮಿತ 5G) ರಾತ್ರಿ 12 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12 ರವರೆಗೆ ಉಚಿತ ಡೇಟಾ, ವೀಕೆಂಡ್ ರೋಲೋವರ್
ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ 2,399 2 GB/ದಿನ (ವೇಗ ಕಡಿತ 40 Kbps) ಸರಳ ಅನಿಯಮಿತ ಕರೆಗಳು, ಯಾವುದೇ ಹಿಡನ್ ಕರಾರುಗಳಿಲ್ಲ

ಮೊಬೈಲ್ ನಂಬರ್ ಪೋರ್ಟಬಿಲಿಟಿ (MNP) ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ವಲಸೆಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ನಿರ್ಧಾರವು ಭಾರತೀಯ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ವಲಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ದರ ಹೆಚ್ಚಳ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಜುಲೈ 2024 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 ರವರೆಗಿನ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬರೋಬ್ಬರಿ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ (55 ಲಕ್ಷ) ಗ್ರಾಹಕರು ಮೊಬೈಲ್ ನಂಬರ್ ಪೋರ್ಟಬಿಲಿಟಿ (MNP) ಮೂಲಕ ಖಾಸಗಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳ ಜಾಲದಿಂದ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜುಲೈ 2024 ರಲ್ಲಿ 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಸೇರಿದರು. ಈ ವಲಸೆಯ ವೇಗವು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಂಡು ದಾಖಲೆಯ 2.1 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ತಲುಪಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಹಾಗೂ 0.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಬೃಹತ್ ವಲಸೆಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ತಿಂಗಳಾದ ಜೂನ್ 2024 ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬೇಕು. ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಕೇವಲ 63,709 ಪೋರ್ಟ್-ಇನ್ ವಿನಂತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 4 ಲಕ್ಷ ಗ್ರಾಹಕರು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಜಾಲವನ್ನು ತೊರೆದು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ದರ ಏರಿಕೆಯಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ತೊರೆಯುವ ಗ್ರಾಹಕರ ಪ್ರಮಾಣ (Churn Rate) ಅತ್ಯಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 3.1 ಲಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 2.6 ಲಕ್ಷ ಗ್ರಾಹಕರು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಜಾಲದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.

ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್‌ನ ಹೊಸ ಸಿಮ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟವು ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದಂತಹ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜೂನ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 7,90,000 ಸಿಮ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್, ಜುಲೈನಲ್ಲಿ 4.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೊಸ ಸಿಮ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಿತರಿಸಿತು. ಈ ಮಹಾವಲಸೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂಗಳು ತಮ್ಮ ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕರ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಟ್ರಾಯ್ (TRAI) ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಕ್ರಿಯ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಜಿಯೋ ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಠ ಅಂದರೆ 7.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಭಾರ್ತಿ ಏರ್‌ಟೆಲ್ 1.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ವೊಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಈ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ತಿಂಗಳು (2024) ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಪೋರ್ಟ್-ಇನ್ ಗ್ರಾಹಕರು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಪೋರ್ಟ್-ಆಫ್ ಗ್ರಾಹಕರು ಹೊಸ ಸಿಮ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮಾರಾಟದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಕ್ರಿಯ ಗ್ರಾಹಕರ ನಷ್ಟ
ಜೂನ್ 63,709 4,00,000 7,90,000 ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ (ದರ ಏರಿಕೆಗೆ ಮುನ್ನ ಸ್ಥಿರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ)
ಜುಲೈ 15,00,000 3,10,000 49,00,000 ಗ್ರಾಹಕರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನಷ್ಟದ ಆರಂಭ
ಆಗಸ್ಟ್ 21,00,000 2,60,000 50,00,000 ಖಾಸಗಿ ಜಾಲಗಳಿಂದ ಗಂಭೀರ ವಲಸೆಯ ತೀವ್ರತೆ
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11,00,000 2,80,000 28,00,000 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರ ಭಾರಿ ಕುಸಿತ (ಜಿಯೋ: -7.9M, ಏರ್‌ಟೆಲ್: -1.4M, Vi: -1.5M)
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7,00,000 5,10,000 19,00,000 ವಲಸೆಯ ವೇಗ ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆ

ಸ್ವದೇಶಿ 4G ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ 5G ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜಾರಿ

ಗ್ರಾಹಕರ ಈ ಅಪಾರ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಯಶಸ್ಸಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ತನ್ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜಾಲವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ತೀವ್ರವಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ‘ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ್ ಭಾರತ್’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ 4G ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಈ ಸ್ವದೇಶಿ 4G ಜಾಲವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಜಾಲದ ಬೃಹತ್ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಭಾರತೀಯ ಐಟಿ ದೈತ್ಯ ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟೆನ್ಸಿ ಸರ್ವಿಸಸ್ (TCS), ತೇಜಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಲಿಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ (C-DoT) ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಬಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ: ಸಿ-ಡಾಟ್ (C-DoT) ಇಡೀ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮೆದುಳಿನಂತಿರುವ ಇಪಿಸಿ (EPC) ಕೋರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ. ತೇಜಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಆಕ್ಸೆಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ (RAN) ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಟಿಸಿಎಸ್ (TCS) ಮುಖ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಂಯೋಜಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ತರಂಗಾಂತರಗಳ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ (TCS CNOPs) ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ 24/7 ನೈಜ-ಸಮಯದ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ನಿಗಾ ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ತೇಜಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಆಗಸ್ಟ್ 2023 ರಲ್ಲಿ 7,492 ಕೋಟಿ ರೂ. ಗಳ ಮೊದಲ ಬೃಹತ್ ಖರೀದಿ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಮೇ 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಾಲದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ 1,525 ಕೋಟಿ ರೂ. ಗಳ ಮುಂಗಡ ಖರೀದಿ ಆದೇಶವನ್ನು (APO) ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 96,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವದೇಶಿ 4G ಸೈಟ್‌ಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಭಾರತ್ ನಿಧಿ (DBN) ಯೋಜನೆಯಡಿ ದೇಶದ ಸುಮಾರು 29,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕ ರಹಿತ ಮತ್ತು ತೀರಾ ಹಿಂದುಳಿದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸ್ಯಾಚುರೇಶನ್ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯುದ್ಧೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸ್ವದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ ಭಾರತವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಎಂಡ್-ಟು-ಎಂಡ್ ಟೆಲಿಕಾಂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ 5 ದೇಶಗಳ ಸಾಲಿಗೆ (ಯುಎಸ್ಎ, ಸ್ವೀಡನ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ) ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್-ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 5G ಜಾಲಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸಬಹುದಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ 4G ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಕರ್ನಾಟಕ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ತನ್ನ 4G ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಯೋಜನಾಬದ್ಧವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 2024 ರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ 4G ಸ್ಯಾಚುರೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 501 ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ 4G ಸೈಟ್‌ಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕನೆಕ್ಟಿವಿಟಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಬಿಸಿನೆಸ್ ಏರಿಯಾ (ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಟಿಸಿಎಸ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ 690 ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಲಯದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತದ ಚೀಫ್ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ (CGM) ಉಜ್ವಲ್ ಗುಲ್ಹಾನೆ ಅವರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಕನೆಕ್ಟಿವಿಟಿಯ ಸ್ಯಾಚುರೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳ ಮೊಬೈಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಇಲ್ಲದ 79 ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಗಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಡಗಿನ 55 ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 32 ಸೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು-ಚಾಮರಾಜನಗರದ 22 ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 14 ಸೈಟ್‌ಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಮಿಷನ್ ಆಗಿವೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವದೇಶಿ 4G ಜಾಲವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಸುಮಾರು 10 ಲಕ್ಷ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತನ್ನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗೆ ಸೆಳೆಯುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಬೃಹತ್ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನಗದೀಕರಿಸುವ (Asset Monetization) ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕುವೆಂಪುನಗರದ ವಿಶ್ವಮಾನವ ಡಬಲ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ 25,785 ಚದರ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು 21.11 ಕೋಟಿ ರೂ. ಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಮೀಸಲು ಬೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಇ-ಹರಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಮಡಿಕೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನಗದೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಾವತಿಸಿ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದಾಗಿ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಕಳೆದ ಎರಡು ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 262 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮತ್ತು 280 ಕೋಟಿ ರೂ. ಗಳ ನಿವ್ವಳ ಲಾಭವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 18 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಲಾಭದಾಯಕ ಹಳಿಗೆ ಮರಳಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು / ವಿಭಾಗಗಳು ಒಟ್ಟು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಗೋಪುರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ
ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಚಾಮರಾಜನಗರ 337 22 ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೈಟ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ 14 ಸೈಟ್‌ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ
ಕೊಡಗು (ಮಡಿಕೇರಿ ವಿಭಾಗ) 200 55 ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೈಟ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ 32 ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ
ಮಂಡ್ಯ 153 ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ 2 ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೈಟ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ
ಬೆಳಗಾವಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ ಹೊಸ 4G ಜಾಲದ ಯಶಸ್ವಿ ಉದ್ಘಾಟನೆ; ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಕರ್ನಾಟಕ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಗತಿ 500+ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೋಪುರಗಳು ಫೇಸ್ 9.2 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 501 4G ಸೈಟ್‌ಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ

ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ದಕ್ಷತೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳು

ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್‌ನ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಬಳಕೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಹಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಧ್ವನಿ ಕರೆಗಳ ಸಂಪರ್ಕದ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ (Voice Quality of Service) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಗಂಭೀರ ದೂರುಗಳು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿವೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

  • ಸ್ಥಿರ ಕರೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ ಡ್ರಾಪ್ಸ್: ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕರೆಗಳು ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕರೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಧ್ವನಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು.
  • ತಪ್ಪು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಂದೇಶಗಳು: Recipient ಫೋನ್ ಆನ್ ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ “ಬಳಕೆದಾರರು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದಾರೆ” ಅಥವಾ “ಮೊಬೈಲ್ ಸ್ವಿಚ್ಡ್ ಆಫ್ ಆಗಿದೆ” ಎಂಬ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ದೋಷ ಸಂದೇಶಗಳು ಕೇಳಿಬರುವುದು.
  • ಒನ್-ವೇ ಆಡಿಯೋ ತೊಂದರೆಗಳು: ಕರೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಧ್ವನಿ ರವಾನೆಯಾಗದಿರುವುದು.
  • ದುರ್ಬಲ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಗುಣಮಟ್ಟ: ಡೇಟಾ ಸೇವೆಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ, 2100MHz ತರಂಗಾಂತರದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಒಳಗೆ (Indoor Penetration) ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.
  • ವಿದ್ಯುತ್ ಪವರ್ ಬ್ಯಾಕಪ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತ ಉಂಟಾದಾಗ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಟವರ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಟರಿ ಬ್ಯಾಕಪ್ ಇಲ್ಲದೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಹಕರು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಸಿಮ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂವಹನ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ದ್ವಿತೀಯಕ (Secondary) ಸಿಮ್ ಆಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಗಂಭೀರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆಯು (DoT) ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಜತೆಗೂಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50,000 ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ತಾಮ್ರದ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಫೈಬರ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೈಟ್‌ಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ರನ್ನಿಂಗ್ ಸಮಯ ಶೇಕಡಾ 95 ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಒಳಾಂಗಣ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್‌ಗೆ 700 MHz, 800 MHz, 1800 MHz, 2100 MHz, 2500 MHz ಮತ್ತು 3300 MHz ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತರಂಗಾಂತರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಸ್ಥಿರ ನಿಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮುನ್ನೋಟ

ಭಾರತೀಯ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವಾಲಯದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪರಾಮರ್ಶನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2027 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಹಕನ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು (ARPU) ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ 101 ರೂ. ನಿಂದ 150 ರೂ. ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಠಿಣ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉದ್ಯಮದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 50 ರಷ್ಟು ಭಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಂತೆ ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಪರೋಕ್ಷ ಸುಂಕ ಹೆಚ್ಚಳದ (Indirect Tariff Hike) ಚತುರ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲ ರೀಚಾರ್ಜ್ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ದೈನಂದಿನ ಡೇಟಾ ಮಿತಿ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟು ವ್ಯಾಲಿಡಿಟಿಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ತಾವು ಇಂದಿಗೂ ಅದೇ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ನೆಮ್ಮದಿ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಆದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಪರಿಚಯಿಸಿರುವ 225 ರೂ. ಪ್ರಿಪೇಯ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯು ದೇಶದ ಬಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ಟೆಲಿಕಾಂಗಳ ನಿರಂತರ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಇದು ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ನೇಹಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವದೇಶಿ 4G ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಕನೆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿವಾರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಿ, ಧ್ವನಿ ಕರೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿಕಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

AI Photo Editing Apps – ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಡೇಟಾ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತಾ ಅಪಾಯಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

Bengaluru Drone Vision – ಕಿರಣ್ ಮಜುಂದಾರ್-ಶಾ ಅವರ ಡ್ರೋನ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮತ್ತು ನಗರದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸವಾಲುಗಳು

India Currency System – ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಬಿಐ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣ

Telecom Digital War – ಜಿಯೋ OTT ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಕ್ಲೌಡ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪೈಪೋಟಿ

AMCA Fighter Jet – ಭಾರತದ 5ನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ವಾಯುಶಕ್ತಿ ಕ್ರಾಂತಿ

ವಾಟ್ಸಾಪ್‌ ಗ್ರೂಪ್ CLICK HERE
ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಗ್ರೂಪ್ CLICK HERE

 

Leave a Comment