Youth Employment Crisis – ಪದವಿ ಇದೆ, ಪ್ರತಿಭೆ ಇದೆ; ಆದರೂ ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲ! ಭಾರತದ ಯುವಕರ ಕಹಿ ವಾಸ್ತವ

Youth Employment Crisis – ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಉದ್ಯೋಗದವರೆಗೆ ಯುವಕರ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸವಾಲುಗಳು

ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಯುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಈ ಅಪಾರ ಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶೋಗಾಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಮತ್ತು “ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶ” (Demographic Dividend) ಎಂದು ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಮಹತ್ತರ ಯುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇಂಧನವಾಗುವ ಬದಲು, ಸೂಕ್ತ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊರೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುವಜನರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕನಸು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೆಲಸ ಸಿಗದೆ ಹತಾಶರಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಇಂದಿನ ಕಹಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಗತಿಯು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನೈಜ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಾಗದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗದಿರುವುದು ಜಾಗತಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯೋಗ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬವೂ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಕಷ್ಟಾರ್ಜಿತ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಭಾರಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕ ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿಗದಿರುವುದು ಇಡೀ ಯುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ನಿರಾಸೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕನ್ನಡದ ಜನಪ್ರಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿ ಅನುಶ್ರೀ ಅವರ ವಿಡಿಯೋವೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ “ನನಗೆ ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲ, ಉದ್ಯೋಗ ಹುಡುಕಬೇಕಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಜನರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಲುಪಿದವು. ಇದು ಕೇವಲ ತಮಾಷೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಚರ್ಚೆಯು ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುವಕನೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಹೇಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಜನಕ ಮುಖಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಕೋವಿಡ್ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಝಾನ್ಸಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕನೊಬ್ಬನ ಮೃತದೇಹ ರೈಲಿನ ಶೌಚಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕ ಘಟನೆಯು ದೇಶದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕನ್ನು ಜಗತ್ತಿನೆದುರು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಾಸಿಲ್ಲದೆ, ಕೆಲಸವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಒದ್ದಾಡುವ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಗೋಳು ಭಾರತದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ತೀವ್ರ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಇಂದಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ 1991 ರ ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹರಾವ್ ಅವರ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ ನೀತಿಗಳವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದು ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಬಲಿಷ್ಠಗೊಂಡರೂ, ಆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕೌಶಲ್ಯಭರಿತ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ಈ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಸಮತೋಲನವೇ ಇಂದು ಪದವೀಧರರ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಗಂಭೀರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಉದ್ಯೋಗ ವರದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ (ILO) ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ (IHD) ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ‘ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯೋಗ ವರದಿ 2024’ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದೆ. ಈ ಜಾಗತಿಕ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ದೇಶದ ಯುವಜನತೆಯೇ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಯುವಕರ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಟ್ಟು ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ 2000 ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 35.2 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅದು 2022 ರ ವೇಳೆಗೆ ಶೇಕಡಾ 65.7 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯುವಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ‘ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026’ ವರದಿಯು ಭಾರತದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಡುವಿನ ಈ ವಿಲಕ್ಷಣ ಕಂದಕದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ವರದಿಯ ಅನ್ವಯ, ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 20 ರಿಂದ 29 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ 6.3 ಕೋಟಿ ಪದವೀಧರ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಬರೊಬ್ಬರಿ 1.1 ಕೋಟಿ ಪದವೀಧರರು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರರ ಪಾಲೇ ಶೇಕಡಾ 67 ರಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 2004 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 32 ರಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸಾಕ್ಷರತೆ ಇಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಓದಲು ಮತ್ತು ಬರೆಯಲು ಬಾರದ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 3.4 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಇದು ಶೇಕಡಾ 29.1 ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಯುವಕರಿಗಿಂತ ಪದವಿ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಕರು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಒಂಬತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಶೇಕಡಾ 90 ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಇಂದಿಗೂ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಲಯದಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. 2018 ರ ನಂತರ ನಿಯಮಿತ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಬಳದ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು (Key Employment Indicators)	2000 ನೇ ಇಸವಿಯ ಪ್ರಮಾಣ (%)	2019 ನೇ ಇಸವಿಯ ಪ್ರಮಾಣ (%)	2022 ನೇ ಇಸವಿಯ ಪ್ರಮಾಣ (%)	ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು (Key Trends)
ಒಟ್ಟು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಕರ ಪಾಲು (ಸೆಕೆಂಡರಿ +)	35.2%	60.5% (ಅಂದಾಜು)	65.7%	ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ತೀವ್ರತೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.
ಯುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ (Overall Youth UR)	5.7%	17.5%	12.4%	ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಅಸಮತೋಲನದಿಂದಾಗಿ ಏರಿಳಿತ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.
ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಯುವಕರ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ	2.5% (ಅಂದಾಜು)	3.1% (ಅಂದಾಜು)	3.4%	ಕಠಿಣ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇವರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.
ಪದವೀಧರ ಯುವಕರ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ	18.0% (ಅಂದಾಜು)	30.8%	29.1%	ವೈಟ್-ಕಾಲರ್ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ.
ನಿಯಮಿತ/ಶಾಶ್ವತ ಸಂಬಳದ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಪಾಲು	15.0% (ಅಂದಾಜು)	22.8% (ಅಂದಾಜು)	21.5%	2018 ರ ನಂತರ ನಿಯಮಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಸಿದು, ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ (PLFS) ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯವು (MoSPI) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ (PLFS) ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ದೇಶದ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಂತರ ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚೇತರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಮತ್ತೆ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು 2019-20 ರಲ್ಲಿದ್ದ ಶೇಕಡಾ 8.8 ರಿಂದ 2023-24 ರ ವೇಳೆಗೆ ಶೇಕಡಾ 4.9 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2025-26 ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಈ ಇಳಿಕೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಕೊನೆಗೊಂಡು ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಮತ್ತೆ ಏರಿಕೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 5.1 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದ ಪ್ರಗತಿಯು ಕಳೆದ 45 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿರುವುದು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಹೊಸ ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದು ನೋಡುವ ತಂತ್ರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವುದೇ ಆಗಿದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ದೇಶದ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಉದ್ಯೋಗ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಂದಕವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವು ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡಗಳು	2024 ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ (%)	2025 ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ (%)	2026 ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಸಿಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳು (ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್) (%)	ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ (UR)	4.9%	3.1%	5.1% – 5.2%	ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ನಂತರದ ಚೇತರಿಕೆಯ ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ	4.2%	2.4%	4.3% – 4.6%	ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳು ಸಿಗುವುದರಿಂದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಕಡಿಮೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ	6.6%	4.8%	6.6% – 6.8%	ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.
15-29 ವರ್ಷದ ಯುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ	10.3%	9.9%	14.7% – 15.2%	ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯುವಜನತೆಯೇ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಗರಿಷ್ಠ ಹೊರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದರ (LFPR)	59.6%	59.3%	55.0% – 55.4%	ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕುವವರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದರ	40.0%	40.0%	34.4%	ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕುವುದನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ತೀವ್ರತೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನ PLFS ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 6 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಕಳವಳಕಾರಿ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿದೆ. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಮಣಿಪುರ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಾಗೂ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳು ನಿರಂತರ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯದ ನಿಧಾನಗತಿಯಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯೋಗ ನೀತಿಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಅಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯೇ ಇಂತಹ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಂದಕಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ರಚನಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳು: ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ

ಭಾರತದ ಯುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯೊಂದೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಳವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ದೋಷಗಳೇ ಹೊಣೆಯಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ಹಳೆಯ ಮೆಕಾಲೆ ಮಾದರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಗುಮಾಸ್ತರನ್ನು (Clerks) ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದು ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಈ ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಪ್ಪು. ಇಂದು ಕಾಲೇಜು ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಬರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪದವಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆಯೇ ವಿನಃ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ನೈಜ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿ “ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತದ ದ್ವಂದ್ವ” (Quality vs. Signaling Dilemma) ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಭಾರಿ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ನೈಜ ಕಲಿಕೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. ಆದರೂ, ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಗೆ ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ‘ಸಂಕೇತ’ವಾಗಿ ಪದವಿ ಪತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯುವಜನರು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಬದಲು ಕೇವಲ ಪದವಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ “ಕೌಶಲ್ಯದ ತೀವ್ರ ಅಭಾವ” ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ಯೋಗ ವರದಿಗಳು ಬೆಟ್ಟು ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂದಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಯುಗದಲ್ಲೂ ದೇಶದ ಶೇಕಡಾ 75 ರಷ್ಟು ಯುವಕರಿಗೆ ಇಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಶೇಕಡಾ 60 ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಫೈಲ್ ಕಾಪಿ-ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡುವಂತಹ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 90 ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಕರಿಗೆ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಶೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿತದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ನೈಜ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯೇ ಭಾರತದ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪದವೀಧರರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದೆ ಇರಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ರಚನೆಗಳು ಉದ್ಯೋಗದ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬಿಳಿ ಕಾಲರ್ (White-Collar) ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಘನತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೋಷಿತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (SC/ST) ಯುವಕರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಪಡೆಯುವುದು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಗಳಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು (Social Mobility) ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಯುವಜನರು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಮದ ಮತ್ತು ಪಾದರಕ್ಷೆ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಯುವಕರ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇಕಡಾ 40 ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 24 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇವರು ಈ ಹಳೆಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉನ್ನತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇಂದಿನ ವಿವಾಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ (Marriage Market) ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಪದವಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಹತೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು “ಕಾಯುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ”ಕ್ಕೆ (Waiting or Queueing Unemployment) ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಯುವಜನರು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಬದಲು ತಮಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುವವರೆಗೆ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಯಲು ಸಿದ್ಧರಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ಕಾಯುವಿಕೆ ದೀರ್ಘವಾದಾಗ ಅವರು “ಪರ್ಯಾಯ ಉದ್ಯೋಗದ ಬಲೆ”ಗೆ (Fallback Trap) ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಕೊನೆಗೆ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇತನದ, ಯಾವುದೇ ಭದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಗಿಗ್ ಅಥವಾ ಫ್ರೀಲಾನ್ಸ್ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ತಾರತಮ್ಯದ ಅರಿವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹತಾಶೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ವೈಟ್-ಕಾಲರ್ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಅತಿಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂ-ಕಾಲರ್ ಕೊರತೆಯ ವಿಲಕ್ಷಣ ವಿದ್ಯಮಾನ

ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಉದ್ಯೋಗ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ದೇಶದ ವೈಟ್-ಕಾಲರ್ (White-Collar) ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವೀಧರರು ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಂಬರ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಷಿಯನ್, ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್, ಚಾಲಕರು ಮತ್ತು ನರ್ಸ್‌ಗಳಂತಹ ಪರಿಶ್ರಮ ಆಧಾರಿತ ಬ್ಲೂ-ಕಾಲರ್ (Blue-Collar) ಕಾರ್ಮಿಕರ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಮ್ಯಾಕ್ರೋ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಸಂಶೋಧಕರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇದರ ಹಿಂದೆ ಜಾಗತಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯ ದೊಡ್ಡ ಆಟವೇ ಅಡಗಿದೆ. ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್‌ನಂತಹ ಮುಂದುವರಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇಂದು ತೀವ್ರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕುಸಿತ, ಕಡಿಮೆ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದ ವೃದ್ಧರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಶೇಕಡಾ 75 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯಮಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ತೀವ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಭಾರತದ ನುರಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮಿ ಬ್ಲೂ-ಕಾಲರ್ ನೌಕರರತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಭಾರಿ ಆದಾಯದ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ನುರಿತ ಬ್ಲೂ-ಕಾಲರ್ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುವ ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದ ವೈಟ್-ಕಾಲರ್ ಪದವೀಧರರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಯಾವುದೇ ಬೇಡಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರು ದೇಶದಲ್ಲೇ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದೊದಗಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬೇಕಾದ ಬಹುತೇಕ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ವಲಯಗಳಂತಹ ನೀಲಿ ಕಾಲರ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಇವೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಈ ದೇಶೀಯ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸುರಕ್ಷತೆಯಿಲ್ಲದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಜನತೆ ಇವುಗಳತ್ತ ತಿರುಗಿಯೂ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 62 ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ವಲಯದ ಶೇಕಡಾ 70 ರಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ದೈನಂದಿನ ಕೂಲಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇಂದಿನ ಕಹಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಭೀಕರ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳವೇ ಭಾರತೀಯ ಯುವಕರನ್ನು ವೈಟ್-ಕಾಲರ್ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂ-ಕಾಲರ್ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ದೂರ ಇಟ್ಟಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀತಿಗಳು: ‘ಯುವ ನಿಧಿ’ ಮತ್ತು ‘ಯುವ ನಿಧಿ ಪ್ಲಸ್’ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಭಾರತದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಕರ ಉದ್ಯೋಗ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪದವೀಧರ ಯುವಕರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಐದನೇ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಯಾದ ‘ಯುವ ನಿಧಿ’ಯನ್ನು 2024 ರ ಜನವರಿ 1 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪದವಿ ಅಥವಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಮುಗಿಸಿ ಕನಿಷ್ಠ ಆರು ತಿಂಗಳಾದರೂ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗದೆ ಇರುವ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿ ಯುವಕರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಭತ್ಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯುವ ನಿಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಪದವೀಧರರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ₹3,000 ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆದವರಿಗೆ ₹1,500 ರಂತೆ ಗರಿಷ್ಠ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುವವರೆಗೆ ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ (DBT) ಮೂಲಕ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜನ್ಮದಿನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಫ್ರೀಡಂ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಭವ್ಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿ, “ಯಾವ ಸಮಾಜ ಹಸಿದವರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಯುವಜನತೆಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದರು. 2022-23 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 3.96 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪದವಿ ಹಾಗೂ 1.8 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆದು ಹೊರಬಂದಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ 2025 ರ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 3.7 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯುವ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿ ಭತ್ಯೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದು, ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಹೊರೆಯನ್ನು ಜನರ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲು ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ ದರ ಏರಿಕೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ದರ ಹೆಚ್ಚಳ, ನೀರಿನ ತೆರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹಾಲಿನ ದರ ಏರಿಕೆಗಳಂತಹ ಜನವಿರೋಧಿ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಗೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಹಣ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿಗದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಸ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಆರೋಪವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಉದ್ಯೋಗಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪವರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (KPTCL) ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ 1,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಅಳಲನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಖಾಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದೆ.

ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ, ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯದಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮನಗಂಡ ಸರ್ಕಾರವು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ‘ಯುವ ನಿಧಿ ಪ್ಲಸ್’ ಮತ್ತು ‘ಕೌಶಲ್ಕರ್’ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಜರ್ಮನ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ (KGTTI) ಯಂತಹ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹೊಂದಿ ಉಚಿತ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ತರಬೇತಿ ಯೋಜನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಯುವ ನಿಧಿ ಭತ್ಯೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಬರೊಬ್ಬರಿ ಶೇಕಡಾ 77 ರಷ್ಟು ಯುವಕರು ಇಂತಹ ಉಚಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆಗೆ ಕೇವಲ 1,200 ರಷ್ಟು ಯುವಕರು ಮಾತ್ರ ಈ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಮೇಳಗಳ (Udyoga Melas) ಮೂಲಕ 1.79 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯುವಕರು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 35,800 ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೇಮಕಾತಿ ಪತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.

ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕೊಪ್ಪಲ್, ದಾವಣಗೆರೆ ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅತಿಥಿ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಅತಿಥಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರು, ಅಂಗನವಾಡಿ ಸಹಾಯಕಿಯರು ಅಥವಾ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಹೆಲ್ತ್ ಆಫೀಸರ್‌ಗಳಂತಹ ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರಿತ ಹುದ್ದೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಅಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅರೆಕಾಲಿಕ ಕೆಲಸಗಳು ಯುವಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಇಂದಿನ ಕಹಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು

ಭಾರತದ ಈ ಸುದೀರ್ಘ ಉದ್ಯೋಗ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಕೇವಲ ಉಚಿತ ಭತ್ಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಣ್ಣೊರೆಸುವ ತರಬೇತಿಗಳು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಬೃಹತ್ ಬಂಡವಾಳ-ತೀವ್ರ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗಿಂತ (Capital-Intensive Conglomerates) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶ್ರಮ-ತೀವ್ರ ವಲಯಗಳಾದ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ (MSMEs) ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಬೇಕು. ದೈತ್ಯ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಟೊಮೇಷನ್ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ದಿವಾಳಿಯಾದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸುಲಭ ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಡುವಿನ ಕಂದಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು (Apprenticeship) ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ‘ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್ ಯೋಜನೆ’ (PM Internship Scheme) ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೇಶದ 500 ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ₹800 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 1 ಕೋಟಿ ಯುವಕರಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಕಲಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ತರಬೇತಿಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನೈಜ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Digital Economy) ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ (Care Sector) ಭಾರಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗಿಗ್ ಉದ್ಯೋಗಗಳು (Gig Jobs) ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನಿಯಮಿತ ವೇತನವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಕಳವಳವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ ಕಾಯ್ದೆ, ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು.

ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬ್ಲೂ-ಕಾಲರ್ ವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ವೇತನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಬೇಕು. ಪ್ಲಂಬರ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್‌ಗಳಂತಹ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಕೀಳು ಕೆಲಸಗಳಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ವೃತ್ತಿಪರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಇದು ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೀಳರಿಮೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಕರೂ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಈ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಬ್ಲೂ-ಕಾಲರ್ ನೌಕರರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುತ್ತದೆ.

“ಪದವಿ ಇದೆ, ಪ್ರತಿಭೆ ಇದೆ; ಆದರೂ ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲ” ಎನ್ನುವ ಭಾರತದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಜನತೆಯ ಇಂದಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಆಟವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇದು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಟ್ಟಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯದ ಗಂಟೆಯಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಯುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ಇಂದು ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಾಶಾವಾದದ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹತಾಶೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಉಚಿತ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಒಪ್ಪಂದದ ನೇಮಕಾತಿಗಳಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ನಮ್ಮ ದೇಶವು ತನ್ನ ಉನ್ನತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶದ ಮಿತಿಯನ್ನು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ತಲುಪಲಿದ್ದು, ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಮಯವನ್ನು ನಾವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಇತಿಹಾಸ ನಮಗೆ ಕ್ಷಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಭಾರತದ ಹಳೆಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು. ಉದ್ಯಮ ವಲಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನೈಜ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಶಾಲಾ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಕಲಿಸಬೇಕು. ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸರಿಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಿಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಘನತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರವೇ ಭಾರತದ ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಈ ಭೀಕರ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಕರಾಳ ವಾಸ್ತವದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯವು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಬೇಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ ಇಂದು ದೇಶಕ್ಕಿದೆ.