ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಸ್ರೋ ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿರುವ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಈ ಸಮಗ್ರ ವರದಿಯು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ISRO’s New Leap: ಇಸ್ರೋ ಮತ್ತು ಮೋದಿಯವರ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ಎಂಬ ಈ ಲೇಖನವು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಹೇಗೆ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಬ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಗತಿಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನೀತಿಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಯಾನದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವು, ಇಂದು ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಜಯ, ಆದಿತ್ಯ-L1 ಸೌರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಗಗನಯಾನದಂತಹ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದದ್ದು ಮತ್ತು ಎಫ್ಡಿಐ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದದ್ದು, ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಐದು ಪಟ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ದೂರದೃಷ್ಟಿ: 2014 ರ ನಂತರದ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು
ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 1975 ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಯಭಟದ ಉಡಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದರೂ, 2014 ರ ನಂತರದ ಅವಧಿಯು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ‘ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಲೀಪ್’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅದನ್ನು ದೇಶದ ಆಡಳಿತ, ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಸುಮಾರು 60 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇಂದು ಕೃಷಿ, ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 270 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇಸ್ರೋ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳವು ಇಸ್ರೋದ ವೇಗಕ್ಕೆ ಇಂಧನ ನೀಡಿದೆ. 2013-14 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 5,615 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿದ್ದ ಬಜೆಟ್, ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 123 ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿ 2024-25 ರ ವೇಳೆಗೆ 13,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದೆ. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಇಸ್ರೋಗೆ ಭಾರೀ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಿಷನ್ಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಯ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು
| ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ | ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ (ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಲ್ಲಿ) | ಶೇಕಡಾವಾರು ಬೆಳವಣಿಗೆ / ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ |
| 2013-14 | 5,615 | ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಯಾನ |
| 2023-24 | 12,543 | ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯ-L1 ಯಶಸ್ಸು |
| 2024-25 | 13,043 | ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳು |
| 2025-26 | 13,416 | ಗಗನಯಾನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಿದ್ಧತೆ |
ಈ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಉಡಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. 2024-25 ರ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳಿಗಾಗಿ 1,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವೆಂಚರ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಫಂಡ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ, ಇದು ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿದೆ.
ಚಂದ್ರಯಾನ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಭಾವ
ಚಂದ್ರಯಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಾಕ್ರಮದ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರಯಾನ-1 ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಅಣುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ನೀಡಿದರೆ, ಚಂದ್ರಯಾನ-3 ಭಾರತವನ್ನು ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಸಮೀಪ ನೌಕೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.
ಶಿವಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಿರಂಗಾ: ನಾಮಕರಣದ ಔಚಿತ್ಯ
ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2023 ರಂದು ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಕ್ಷಣವು ಭಾರತೀಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಸಂಭ್ರಮದ ಕ್ಷಣ. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರು ಆಗಸ್ಟ್ 23 ಅನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದಿನ’ (National Space Day) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಇಳಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ‘ಶಿವಶಕ್ತಿ ಪಾಯಿಂಟ್’ (Shiv Shakti Point) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ‘ಶಿವ’ ಎನ್ನುವುದು ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ, ‘ಶಕ್ತಿ’ ಎನ್ನುವುದು ಆ ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮಕರಣವು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, 2019 ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಯಾನ-2 ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ತಿರಂಗಾ ಪಾಯಿಂಟ್’ (Tiranga Point) ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಸೋಲು ಅಂತಿಮವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಾದಿ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಗ್ಯಾನ್ ರೋವರ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫರ್ (Sulfur) ಇರುವುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ, ಇದು ಚಂದ್ರನ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಇಸ್ರೋ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಮಂಗಳಯಾನ ಮತ್ತು ಅಂತರಗ್ರಹ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಹೊಸ ಹಾದಿ
ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಿಷನ್ ಆದ ಮಂಗಳಯಾನ (Mars Orbiter Mission – MOM) 2014 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24 ರಂದು ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಇದು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮೊದಲ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು 450 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು ($74 million), ಇದು ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ ‘ಗ್ರಾವಿಟಿ’ ತಯಾರಿಕಾ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜಾಗತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಶ್ಲಾಘಿಸಿವೆ.
ಮಂಗಳಯಾನದ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಮಂಗಳ ಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾಮೆರಾ (Mars Color Camera) ಮಂಗಳನ ಮೇಲ್ಮೈಯ 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದೆ, ಇದು ಮಂಗಳನ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ದೇಶದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಇಸ್ರೋ ಈಗ ಮಂಗಳಯಾನ-2 ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಯಾನ (Venus Orbiter Mission) ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೀತಿ 2023: ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದಾರೀಕರಣ
2020 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, 2023 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ‘ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೀತಿ’ (Indian Space Policy 2023) ಈ ক্ষেত্রವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇಸ್ರೋದ ಪಾತ್ರವು ಈಗ ಕೇವಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಖಾಸಗಿ ವಲಯವನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ‘ಎನೇಬಲರ್’ (Enabler) ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ.
ಇನ್-ಸ್ಪೇಸ್ (IN-SPACE) ಮತ್ತು NSIL ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ
ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇಸ್ರೋದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ‘ಇನ್-ಸ್ಪೇಸ್’ (IN-SPACe) ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ‘ಸಿಂಗಲ್ ವಿಂಡೋ’ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ನ್ಯೂ ಸ್ಪೇಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (NSIL) ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 393 ವಿದೇಶಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 3,400 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.
| ದೇಶ | ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿದ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ (2014-2024) |
| ಅಮೆರಿಕ (USA) | 232 |
| ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (UK) | 83 |
| ಸಿಂಗಾಪುರ | 19 |
| ಕೆನಡಾ | 8 |
| ಜರ್ಮನಿ | 3 |
ಸರ್ಕಾರವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 100 ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಗೆ (FDI) ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಭಾರತದ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಕ್ರಾಂತಿ: ಸ್ಕೈರೂಟ್ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಕುಲ್ ಸಾಧನೆ
2014 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 325 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಾಟಿದೆ. ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರ್ಗಳು ಜಾಗತಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ರಾಕೆಟ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ.
- ಸ್ಕೈರೂಟ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ (Skyroot Aerospace): ಇದು 2022 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ರಾಕೆಟ್ ‘ವಿಕ್ರಮ್-S’ ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಈಗ ವಿಕ್ರಮ್-I ಎಂಬ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಕ್ಷೆಯ ರಾಕೆಟ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ.
- ಅಗ್ನಿಕುಲ್ ಕಾಸ್ಮೋಸ್ (Agnikul Cosmos): 3D ಪ್ರಿಂಟೆಡ್ ಎಂಜಿನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜಾಗತಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಅದರ ‘ಅಗ್ನಿಬಾನ್ SOrTeD’ ರಾಕೆಟ್ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಏಕ-ಭಾಗದ 3D ಪ್ರಿಂಟೆಡ್ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
- ಪಿಕ್ಸೆಲ್ (Pixxel) ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ಸ್ಪೇಸ್ (Dhruva Space): ಇವು ಭೂ ವೀಕ್ಷಣಾ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಸರ್ಕಾರವು 1,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ನಿಧಿಯನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಲಯದಲ್ಲಿ ‘ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ’ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿದೆ.
ಗಗನಯಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಹಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾನದ ಸಿದ್ಧತೆ
ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯಾದ ‘ಗಗನಯಾನ’ (Gaganyaan) ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 20,193 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಭಾರತವನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಮಾನವನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿದೆ.
ಗಗನಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಗ್ರೂಪ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಶುಭಾಂಶು ಶುಕ್ಲಾ ಅವರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ (ISS) ತೆರಳುವ ಆಕ್ಸಿಯಮ್-4 (Axiom-4) ಮಿಷನ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ. ಇಸ್ರೋ ಈಗಾಗಲೇ ಮಾನವ-ರಹಿತ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಹಾರಾಟಗಳನ್ನು (TV-D1) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 2026-27 ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣ (BAS) ಮತ್ತು 2047 ರ ವಿಷನ್
ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮೋದಿಯವರು ಇಸ್ರೋಗೆ ಎರಡು ಹೊಸ ಗುರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ: 2035 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ಸ್ವಂತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು 2040 ರ ವೇಳೆಗೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಭಾರತೀಯನನ್ನು ಇಳಿಸುವುದು. ಈ ಗುರಿಯು ‘ಅಮೃತ ಕಾಲ’ ವಿಷನ್ 2047 ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣವು (BAS) ಐದು ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯಿಂದ 400-450 ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿದೆ. ಇದರ ಮೊದಲ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಆದ BAS-01 ಅನ್ನು 2028 ರಲ್ಲಿ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾವಿಟಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಮಂಗಳ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನ ಮಿಷನ್ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತಂಗುದಾಣವಾಗಿ (staging point) ಬಳಕೆಯಾಗಲಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು
| ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಹೆಸರು | ಉದ್ದೇಶ | ಉಡಾವಣಾ ವರ್ಷ (ನಿರೀಕ್ಷಿತ) |
| BAS-01 (ಬೇಸ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್) | ವಾಸದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಲೈಫ್ ಸಪೋರ್ಟ್ | 2028 |
| BAS-02 (ಕೋರ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್) | ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಡಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ | 2030 |
| BAS-03 (ಸೈನ್ಸ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್) | ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು | 2033 |
| BAS-04 (ಲ್ಯಾಬ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್) | ಸುಧಾರಿತ ಸಂಶೋಧನೆ | 2034 |
| BAS-05 (CBM ಮಾಡ್ಯೂಲ್) | ಉಪಕರಣಗಳ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ | 2035 |
ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಕಾಸ: SSLV ಇಂದ NGLV ವರೆಗೆ
ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲು ಇಸ್ರೋ ಬಳಸುವ ರಾಕೆಟ್ಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. PSLV ಅನ್ನು ‘ಇಸ್ರೋದ ನಂಬಿಕಸ್ತ ವಾಹನ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭಾರೀ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗಾಗಿ LVM3 (GSLV Mk-III) ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಸ್ರೋ ‘ಸ್ಮಾಲ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್’ (SSLV) ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೇವಲ 72 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬಹುದು.
ಭವಿಷ್ಯದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಇಸ್ರೋ ‘ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಜನರೇಷನ್ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್’ (NGLV) ಅಥವಾ ‘ಸೋಮನ್’ ಎಂಬ ಹೊಸ ರಾಕೆಟ್ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ (reusable) ರಾಕೆಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಉಡಾವಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಿದೆ. ಇದು 30 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ತೂಕವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರಲಿದೆ, ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮಿಷನ್ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ನಾವಿಕ್ (NavIC) ಮತ್ತು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಧಾರಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸೇವೆಗಳು
ಭಾರತವು ಜಿಪಿಎಸ್ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ‘ನಾವಿಕ್’ (NavIC) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಇದು ಏಳು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಗಡಿಯಿಂದ 1500 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಸ್ಥಾನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾವಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ L1 ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ಗಳಲ್ಲೂ ನಾವಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದೆ.
ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕೇವಲ ಸೇನಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿದೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಲು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಪತ್ತೆಗೆ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ನಾವಿಕ್ ಮಾಹಿತಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಸ್ರೋ ಸೇವೆಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ 8 ಲಕ್ಷ ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು 140 ಕೋಟಿ ಜನರಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ: ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ಜೊತೆ ಸಹಕಾರ
ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾಧನೆಗಳು ಅದರ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರ ‘ನೆರೆಹೊರೆ ಮೊದಲು’ (Neighbourhood First) ನೀತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ 2017 ರಲ್ಲಿ ‘ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಉಪಗ್ರಹ’ (GSAT-9) ಅನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಭೂತಾನ್, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಂತಹ ದೇಶಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋ ನಾಸಾ (NASA) ಜೊತೆಗೆ NISAR ಎಂಬ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರೇಡಾರ್ ಉಪಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಜಪಾನ್ನ ಜಾಕ್ಸಾ (JAXA) ಜೊತೆಗೆ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿ LUPEX ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಯೋಗಗಳು ಭಾರತವನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಜಾಗತಿಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಧ್ವನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.
ವಿಕಸಿತ ಭಾರತದತ್ತ ನೆಗೆತ
ISRO’s New Leap: ಇಸ್ರೋ ಮತ್ತು ಮೋದಿಯವರ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ಎಂಬ ಈ ವರದಿಯು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವಂತೆ, ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿರುವ ಯಶಸ್ಸು ಕೇವಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಲ್ಲ, ಅದು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ದಿಟ್ಟ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲವಾಗಿ ಭಾರತವು ಇಂದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ವಿಶ್ವಗುರು’ ಆಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ. 2035 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ವಂತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು 2040 ರ ವೇಳೆಗೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮಾನವ ಯಾನದ ಗುರಿಗಳು ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿವೆ. ಈ ‘ಹೊಸ ನೆಗೆತ’ವು ಭಾರತದ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಯುವಜನತೆಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಪ್ರಗತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ. ಹಳೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಹೊಸ ಹಾರಿಜಾನ್ಗಳತ್ತ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪಯಣವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇಸ್ರೋದ ಈ ಯಶಸ್ಸು ಕೇವಲ ಭಾರತದ್ದಲ್ಲ, ಅದು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಸಂದ ಜಯವಾಗಿದೆ.