2026 ಫೆಬ್ರವರಿ 7ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾದ M. A. Saleem ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ FIR (First Information Report) ದಾಖಲಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿರುವುದು ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ, “ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ” ಅಥವಾ “ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ” FIR ದಾಖಲಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ನಡುವಿನ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು.
ಹಿನ್ನಲೆ: ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸವಾಲು
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫೇಸ್ಬುಕ್, ಎಕ್ಸ್ (ಹಳೆಯ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್), ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ಹಾಗೂ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಟೀಕೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು—all these are increasingly expressed online.
2022ರಿಂದ 2025ರ ನಡುವೆ offensive ಅಥವಾ defamatory content ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2,288 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, 1,613 ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. 1,331 ಪೋಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, 199 ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳ ಬಳಕೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ದುರುಪಯೋಗವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿತು.
ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: Article 19(1)(a)
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ Article 19(1)(a) ಪ್ರತಿ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ Article 19(2) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ, ಭದ್ರತೆ, ನೈತಿಕತೆ, ಮಾನಹಾನಿ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಕೆಲವು “reasonable restrictions” ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಬಂಧರಹಿತವಲ್ಲ.
ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಇದೇ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಒಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೂ FIR ದಾಖಲಿಸುವುದು Article 19(1)(a) ರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಿಂಸೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ, ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಅಪಾಯ ಇರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆ ಕಡ್ಡಾಯ
ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪೋಸ್ಟ್ ಕುರಿತಾಗಿ FIR ದಾಖಲಿಸುವ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ದೂರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ FIR ದಾಖಲಿಸುವ ಬದಲು, ಆರೋಪದಲ್ಲಿರುವ ಅಪರಾಧದ ಮೂಲ ಅಂಶಗಳು ಪೂರೈಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
ಇದು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹಂತ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆ ಮೂಲಕ frivolous ಅಥವಾ ಅಸಂಬದ್ಧ ದೂರುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲೇ ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ತನ್ನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಕರಣಗಳತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬಹುದು.
“Person Aggrieved” ತತ್ವ
ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶ “person aggrieved” ಎಂಬುದು. ಅಂದರೆ, ದೂರು ನೀಡುವವರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ತೃತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ, ಯಾವುದೇ ನೇರ ಹಾನಿ ಅನುಭವಿಸದವರಿಂದ ಬಂದ ದೂರುಗಳು maintainable ಅಲ್ಲ.
ಇದು ಮಾನಹಾನಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. Defamation ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದದ್ದು. ಹೀಗಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ದೂರು ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಕಾನೂನು ತತ್ವ.
Defamation ಮತ್ತು Non-Cognizable Offences
Defamation ಒಂದು non-cognizable offence ಆಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಪೊಲೀಸರು ನೇರವಾಗಿ FIR ದಾಖಲಿಸಿ ತನಿಖೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರಿಯ ಆದೇಶ ಅಗತ್ಯ. ಈ ತತ್ವವನ್ನು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನಹಾನಿ ಆರೋಪಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಟು ಟೀಕೆಯನ್ನು defamation ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ FIR ದಾಖಲಿಸುವುದು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ದುರುಪಯೋಗವಾಗಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತವೆ.
“Mechanical FIR” ತಡೆಯುವುದು
ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೇ mechanical FIR ಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು. ಕೇವಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಕ್ರೋಶ, ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಟ್ರೆಂಡ್ ಆಧರಿಸಿ FIR ದಾಖಲಿಸುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಜಕೀಯ ಟೀಕೆಗಳು, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು—even if harsh—ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂಸೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಾಬೀತು ಅಗತ್ಯ. “Incitement to violence” ಅಥವಾ “imminent threat to public order” ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇದೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ FIR ದಾಖಲಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುವಂತಹ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಮೂಲಕ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೊಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಪಾತ್ರ
FIR ದಾಖಲಿಸುವ ಮೊದಲು Public Prosecutor ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ. ಇದು ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ದೃಢತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹಿಂಪಡೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಥವಾ ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಅಂದಾಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.
Frivolous/Vexatious Complaints
ರಾಜಕೀಯ ವೈಮನಸ್ಸು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತೀಕಾರ ಅಥವಾ ದುರುದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ದೂರುಗಳನ್ನು frivolous ಅಥವಾ vexatious ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ Section 176(1) BNSS ಅಡಿಯಲ್ಲಿ close ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ಕಾನೂನು ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಾಧನ.
ಬಂಧನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು
Automatic ಅಥವಾ mechanical arrestಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗಿದೆ. Arnesh Kumar vs State of Bihar ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ proportionality ಮತ್ತು necessity ಪರಿಶೀಲನೆ ಕಡ್ಡಾಯ. ಬಂಧನವು ಅಂತಿಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರಬೇಕು; ತನಿಖೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು.
ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಭಾವ
Telangana High Court ರೂಪಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು 2025ರ ಮಾರ್ಚ್ 28ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ Imran Pratapgadhi vs State of Gujarat ತೀರ್ಪು ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ತತ್ವಗಳನ್ನು uphold ಮಾಡಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಂದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅನಗತ್ಯ FIR ಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ಹೆಚ್ಚು ಜವಾಬ್ದಾರಿತನದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುರುಪಯೋಗದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ
ಹಕ್ಕು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದಾರೆ. FIR ಮತ್ತು ಬಂಧನ ಕ್ರಮಗಳ ದುರುಪಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಆತಂಕಗಳಿಗೆ ಇದು ಸ್ಪಂದನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
M. A. Saleem ಅವರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ FIR ಗಳನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆ, person aggrieved ತತ್ವ, non-cognizable offence ನಿಯಮ, ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ, frivolous ದೂರುಗಳ ನಿರಾಕರಣೆ ಹಾಗೂ ಬಂಧನ ನಿಯಂತ್ರಣ—all these provisions ಸೇರಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿತನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ.