Mobile Phone Ban in Karnataka Temples – ದೇವಾಲಯಗಳ ಭದ್ರತೆ, ಭಕ್ತರ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು
ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ತೀವ್ರಗತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಉಪಕರಣಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ಗಳು, ಕೇವಲ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿುಳಿಯದೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂವಹನ, ಮನರಂಜನೆ, ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಈ ಅತಿರೇಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಪವಿತ್ರ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಪ್ರಶಾಂತತೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳ ಆವರಣಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಕೇವಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲ; ಅವು ವೈದಿಕ, ಆಗಮಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೊಂಡ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮೌನ, ಧ್ಯಾನ, ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮರ್ಪಣೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯ ಧಾಮಗಳಾಗಿವೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಾದ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್, ಯೂಟ್ಯೂಬ್, ಫೇಸ್ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಟಿವಿ-ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಚಾರ ಭ್ರಾಂತಿ’ (Social media vanity) ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಗದ ಜನರು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಮನರಂಜನೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ‘ರೀಲ್ಸ್’ (Reels) ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಚಾರದ ತಾಣಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಶ್ರುತಿಯ ರಿಂಗ್ಟೋನ್ಗಳು ಮೊಳಗುವುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮಾತುಕತೆಗಳು, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ಗಳ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರ-ವಿಚಿತ್ರ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು ತೀವ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಈ ನಡವಳಿಕೆಯು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಶಾಂತತೆಯನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ದೇವತಾ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಅರ್ಚಕ ವೃಂದದ ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಕ್ತಾದಿಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಭಂಗ ತಂದೊಡ್ಡಿತು.
ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಸುಮಾರು ೩೫,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಸೂಚಿತ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿಷೇಧಿಸಿ ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತು. ೨೦೨೩ರ ಜುಲೈ ೧೭ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಈ ಸುತ್ತೋಲೆಯು, ರಾಜ್ಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಸ್ತು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಈ ವರದಿಯು ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶದ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಆಯಾಮಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳು, ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಸುತ್ತೋಲೆಯ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ವಿವರಗಳು, ನಿಷೇಧಿತ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅಪರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳ ಸಹಿಯೊಂದಿಗೆ ೨೦೨೩ರ ಜುಲೈ ೧೭ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಸುತ್ತೋಲೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಸೂಚಿತ ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು. ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು:
ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾವಿಧಾನಗಳು
-
ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ವಿಡಿಯೋಗ್ರಫಿ ಮತ್ತು ರೀಲ್ಸ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ: ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ, ಗೋಪುರಗಳ ಬಳಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಪಥದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ಮಾಡುವುದು, ಪ್ರಚಾರದ ಉದ್ದೇಶದ ವಿಡಿಯೋ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಿಗಾಗಿ ರೀಲ್ಸ್ (Reels) ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
-
ಫೋನ್ ಸ್ವಿಚ್ ಆಫ್ ಅಥವಾ ಸೈಲೆಂಟ್ ಮೋಡ್ ಕಡ್ಡಾಯ: ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಕ್ತಾದಿಯೂ ತನ್ನ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಿಚ್ ಆಫ್ (Switch Off) ಮಾಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಶಬ್ದ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಸೈಲೆಂಟ್ ಮೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
-
ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಸೂಚನಾ ಫಲಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ: ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು, ಸಾಲುಗೋಪುರಗಳು, ಪೂಜಾ ಟಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ‘ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಬಳಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ’ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಸೂಚನಾ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು.
-
ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೂ ನಿಯಮದ ಅನ್ವಯ: ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅರ್ಚಕರು, ಆಗಮಿಕರು, ಪಾರುಪತ್ಯಗಾರರು ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗದವರೂ ಸಹ ಪೂಜಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ಜುಲೈ ೨೧, ೨೦೨೩ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ
ಆರಂಭಿಕ ಸುತ್ತೋಲೆ ಹೊರಬಿದ್ದ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಗೊಂದಲಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಆಧುನಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳು, ವಿಶೇಷ ದರ್ಶನ ಟಿಕೆಟ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಇ-ಕಾಣಿಕೆ (e-Donation) ಪಾವತಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವೇ ಯುಪಿಐ (UPI) ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ (QR Code) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಫೋನ್ಗಳನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದರೆ ಭಕ್ತರು ಕಾಣಿಕೆ ಪಾವತಿಸಲು ಅಥವಾ ಸೇವಾ ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆಯಲು ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯು ಜುಲೈ ೨೧, ೨೦೨೩ರಂದು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿತು.
ಈ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಒಯ್ಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಅವರು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಫೋನ್ ಮೂಲಕ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಆಡಿಯೋ/ವೀಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದು, ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ರೀಲ್ಸ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಷೇಧವು ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ಮೊಬೈಲ್ ಕೌಂಟರ್ ಮತ್ತು ಲಾಕರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನ
ರಾಜ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಸುಲಭ ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮೊಬೈಲ್ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ‘ಮೊಬೈಲ್ ಕೌಂಟರ್’ ಅಥವಾ ‘ಲಾಕರ್’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂದಣಿ ಇರುವ ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಎ’ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಮುನ್ನ ತಮ್ಮ ಫೋನ್ಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಜಮಾ ಮಾಡಿ (Deposit), ರಸೀದಿ ಅಥವಾ ಟೋಕನ್ ಪಡೆದು, ದರ್ಶನದ ನಂತರ ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೩೪,೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಸೂಚಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ೧೯೯೭ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾದಾಯ ದಾಯಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (Karnataka Hindu Religious Institutions and Charitable Endowments Act, 1997) ಹಾಗೂ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಲಾಖೆಯು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೋಡೀಕೃತ ಹುಸೀಲಿ ಅಥವಾ ಆದಾಯದ (Annual Revenue) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ರಚನೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬಲ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳಂತಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪಟ್ಟಿ
| ಪ್ರವರ್ಗ (Grade) | ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಮಿತಿ | ದೇವಾಲಯಗಳ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ | ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು | ಆಡಳಿತ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ |
| ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಎ’ (Grade A) | ₹ ೨೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು | ೧೭೫ – ೨೦೫ ದೇವಾಲಯಗಳು | ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ (ಮೈಸೂರು), ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ, ಕದ್ರಿ ಮಂಜುನಾಥ, ಘಾಟಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಬನಶಂಕರಿ (ಬೆಂಗಳೂರು), ಸೌಂದತ್ತಿ ರೇಣುಕಾ ಯಲ್ಲಮ್ಮ. | ಕೆಎಎಸ್/ಗ್ರೇಡ್-೧ ವೃಂದದ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು (EO) ಇರುತ್ತಾರೆ. ಖಾಸಗಿ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕಣ್ಣಾವಲು, ಬೃಹತ್ ಉಚಿತ/ಸುಲ್ಕ ಸಹಿತ ಮೊಬೈಲ್ ಜಮಾ ಕೌಂಟರ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲಾಕರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. |
| ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಬಿ’ (Grade B) | ₹ ೫ ಲಕ್ಷದಿಂದ ₹ ೨೫ ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ | ೧೩೯ – ೩೩೦ ದೇವಾಲಯಗಳು | ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು, ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳು. | ಕಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ತಹಸೀಲ್ದಾರ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸೀಮಿತ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇದ್ದು, ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಮೊಬೈಲ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ. |
| ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಸಿ’ (Grade C) | ₹ ೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ | ೩೪,೨೨೩ – ೩೪,೭೦೦ ದೇವಾಲಯಗಳು | ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಶ್ರದ್ಧಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಗುಡಿಗಳು, ಪುರಾತನ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು. | ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಚಕರು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮ ಸಮಿತಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ‘ಗೃಹಜ್ಯೋತಿ’ ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೌಂಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಫಲಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಚಕರ ಮನವಿಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿವೆ. |
ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ರಾಜ್ಯದ ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಯ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರುವ ಶೇಕಡಾ ೮೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯವು ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಎ’ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೇವಲ ಪ್ರಮುಖ ೧೦ ರಿಂದ ೧೫ ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕಿನ ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹ ೧೫೫.೯೫ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಜರಾಯಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೇವಲ ೧೦ ಪ್ರಮುಖ ‘ಎ’ ಗ್ರೇಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯವೇ ₹ ೨೪೮.೫೭ ಕೋಟಿ ದಾಟುತ್ತದೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಆದಾಯ ತರುವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಆಗಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ನಿಧಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ, ಶೇಕಡಾ ೯೮ ರಷ್ಟಿರುವ ‘ಸಿ’ ಗ್ರೇಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಥವಾ ಜಮಾ ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣ
ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಕೇವಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಧ್ವನಿ ವಿಜ್ಞಾನ (Acoustics), ಶಕ್ತಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಗಮ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತಾ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನಡೆಯುವ ಪೂಜೆ, ಅಭಿಷೇಕ, ಧೂಪ, ದೀಪಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಂಪನಗಳನ್ನು (Vibrations) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದೈವಿಕ ವಾತಾವರಣವು ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಪಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಭಂಗ
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ಗಳ ಕರ್ಕಶ ಹಾಗೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಿಂಗ್ಟೋನ್ಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಬ್ದಾವಳಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅರ್ಚಕರು ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಧಾನ ದೀಪಾರಾಧನೆ ನಡೆಯುವ ಸುಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಫೋನ್ಗಳು ಬಾರಿಸುವುದು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳ ರಿಂಗ್ಟೋನ್ಗಳು ಕೇಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಭಕ್ತರು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲ ಫೋನ್ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಅರ್ಚಕ ವೃಂದಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.
ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಆಗಮಿಕರು ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಂತೆ, ದೈವಿಕ ಪೂಜಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಯಾಗ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದವು. ಅಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಶಬ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೂ ಪೂಜೆಯ ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯ ಲಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಚಕರ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮೊಬೈಲ್ ಶಬ್ದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
‘ಪ್ರದರ್ಶನ ಭಕ್ತಿ’ಯಿಂದ ‘ಆಂತರಿಕ ಭಕ್ತಿ’ಯತ್ತ ಪಥಸಂಚಲನ
ಆಧುನಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗಳು ‘ಆಂತರಿಕ ಅನುಭೂತಿ’ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ’ವಾಗಿ (Public display) ಬದಲಾಗುತ್ತಿವೆ. ಭಕ್ತರು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವ, ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವ ಅತ್ಯಪೂರ್ವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೇವರತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಬದಲು, ಕ್ಯಾಮೆರಾದ ಕೋನ, ಸೆಲ್ಫಿ ಭಂಗಿ ಹಾಗೂ ಬೆಳಕಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯತ್ತಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ದೇವರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತನ ನಡುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿ, ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲಾಖೆಯ ಈ ಆದೇಶವು ಭಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮರಳಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭೂತಿಯತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಕಡ್ಡಾಯ ರೂಪದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಹಂತದ ಒಳನೋಟಗಳು: ಭದ್ರತೆ, ಅಪರಾಧ ತಡೆ ಮತ್ತು ಆስತಿ ರಕ್ಷಣೆ
ಸರ್ಕಾರದ ಮೊಬೈಲ್ ನಿಷೇಧ ಆದೇಶವನ್ನು ಕೇವಲ ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಸ್ತಿನ ಕಣ್ಣೋಟದಿಂದಷ್ಟೇ ನೋಡಿದರೆ ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಾಖಾ ಕಡತಗಳ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ, ಈ ನೀತಿಯ ಹಿಂದೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ದ್ವಿತೀಯ (2nd Order) ಮತ್ತು ತೃತೀಯ (3rd Order) ಹಂತದ ಭದ್ರತಾ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
೧. ಡಿಜಿಟಲ್ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಳವು ಸಂಚು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಜಯನಗರ, ಹೊಯ್ಸಳ, ಚಾಲುಕ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳು, ನವರತ್ನ ಖಚಿತ ಕಿರೀಟಗಳು, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ಪುರಾತನ ಬೆಳ್ಳಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಳವು ಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು.
‘ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಅರ್ಚಕರ, ಆಗಮಿಕರ ಮತ್ತು ಉಪಾಧಿವಂತರ ಮಹಾಸಂಘ’ದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕೆ.ಎಸ್.ಎನ್. ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶವೆಂದರೆ—ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಳ್ಳರ ಗ್ಯಾಂಗ್ಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತರಂತೆ ಆಗಮಿಸಿ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಚಾಣಾಕ್ಷತನದಿಂದ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಅಪರಾಧಿಗಳು ಭಕ್ತರಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಗಳ ರಚನೆ, ಬಾಗಿಲ ಬೀಗಗಳು (Locking mechanisms), ಕಿಟಕಿಗಳ ಗಾತ್ರ, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ಶೇಖರಣಾ ಕೊಠಡಿಗಳ ದಾರಿ, ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸದ ಅಂಧಕಾರ ವಲಯಗಳು (Blind spots) ಹಾಗೂ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನಿಯೋಜನೆಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೈ-ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಫೋಟೋ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋಗಳ ಮೂಲಕ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಂತರ ಕಳವಿಗೆ ನಿಖರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (Casing and Mapping) ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಫೋನ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದರಿಂದ ಇಂತಹ ಅಪರಾಧಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ತಡೆ ಬಿದ್ದಂತಾಗಿದೆ.
೨. ಭೂ ಒತ್ತುವರಿ ತಡೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಸ್ತಿ ದಾಖಲೀಕರಣ
ರಾಜ್ಯದ ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಎ’ ಯ ೨೦೫ ದೇವಾಲಯಗಳು ಒಟ್ಟು ೬,೩೨೩ ಎಕರೆ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಬಿ’ ಯ ೧೯೩ ದೇವಾಲಯಗಳು ೧,೫೫೫ ಎಕರೆ ಜಮೀನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ, ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ೨೪೩ ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಜಮೀನು ಒತ್ತುವರಿಯಾಗಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ (ಇದರಲ್ಲಿ ೩೦ ‘ಎ’ ಗ್ರೇಡ್, ೧೨ ‘ಬಿ’ ಗ್ರೇಡ್ ಹಾಗೂ ೨೦೧ ‘ಸಿ’ ಗ್ರೇಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸೇರಿವೆ).
ದೇವಾಲಯಗಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಮೂಲಕ ನಕಲಿ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು, ಭದ್ರತಾ ವಲಯಗಳ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದು ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮವು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜನಸಂದಣಿ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಭಕ್ತರ ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನಸಿಕತೆ
ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲೆಂದರೆ ಹಬ್ಬಗಳು, ವಾರಾಂತ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ರಜಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗರೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದುಬರುವ ಜನಸ್ತೋಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. ಕಿರಿದಾದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ (Crowd Dynamics) ಮೊಬೈಲ್ ನಿಷೇಧವು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
ಸರತಿ ಸಾಲಿನ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋ-ಬಾಟಲ್ನೆಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣ
ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರತಿ ಸಾಲುಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ದಟ್ಟಣೆ ಉಂಟಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಭಕ್ತರು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸನ್ನಿಧಿ ತಲುಪಿದಾಗ ಅಥವಾ ದರ್ಶನ ಪೀಠದ ಮುಂದೆ ನಿಂತಾಗ ಫೋನ್ ತೆಗೆದು ಫೋಟೋ ಅಥವಾ ಸೆಲ್ಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವುದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಕ್ತನೂ ಕೇವಲ ೧೦ ರಿಂದ ೧೫ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಫೋಟೋಗಾಗಿ ದರ್ಶನದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಡೆದು ನಿಂತರೆ, ಆ ಸಾಲಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ತಡೆ ಗೋಡೆ (Micro-bottleneck) ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ದೇವಿಯ ದರ್ಶನದಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸನ್ನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಳಂಬವು ಕಾಲ್ತುಳಿತದಂತಹ (Stampede) ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಫೋನ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದರಿಂದ ಸರತಿ ಸಾಲಿನ ಚಲನೆ ತಡೆರಹಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದೆ ದರ್ಶನ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಕ್ತಾದಿಗಳ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತರ ಭದ್ರತೆ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ‘ಟ್ರಾವೆಲ್ ಬ್ಲಾಗ್’ ಹಾಗೂ ‘ರೀಲ್ಸ್’ ಕ್ರೇಜ್ನಿಂದಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವ ಇತರ ಭಕ್ತರ ಖಾಸಗಿತನಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಅಥವಾ ದಂಡಪ್ರಣಾಮ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರು ತಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ಅಪರಿಚಿತರ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಅವರ ಸಮ್ಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಹಾಗೂ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ೨೧ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ಈ ಸುತ್ತೋಲೆಯು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳ ತೌಲನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ನೂತನ ಆದೇಶವು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಶಸ್ವಿ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.
ತಮಿಳುನಾಡು ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು
ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾದಾಯ ದಾಯಗಳ ಇಲಾಖೆಯು (HR&CE) ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ಮದ್ರಾಸ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಧುರೈ ಪೀಠವು ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಆದೇಶದಂತೆ, ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಭದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ಗಳನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಒಯ್ಯುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುಚೆಂದೂರ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಸುಂದರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀರಂಗಂ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಫೋನ್ಗಳನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡಲು ಬೃಹತ್ ಲಾಕರ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತ್ತು.
ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂ (TTD) ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ
ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಕಳೆದ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ‘ನೋ ಕ್ಯಾಮೆರಾ/ನೋ ಮೊಬೈಲ್’ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅಲಿಪಿರಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಾರಿ ಮೆಟ್ಟು ಕಾಲುದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವೈಕುಂಠಂ ಕ್ಯೂ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಭಕ್ತರ ಬ್ಯಾಗ್ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಿ, ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜಮಾ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ದೇವಾಲಯದ ಆನಂದ ನಿಲಯಂ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ನ ಕೇದಾರನಾಥ ಮತ್ತು ಬದರಿನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಸಮಿತಿ (BKTC)
ಹಿಮಾಲಯದ ಉನ್ನತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕೇದಾರನಾಥ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯೂಟ್ಯೂಬರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಪ್ರಭಾವಿಗಳು (Influencers) ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ ನಿವೇದನೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಿನಿಮೀಯ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ರೀಲ್ಸ್ ಮಾಡುವ ವಿಡಿಯೋಗಳು ತೀವ್ರ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಬದರಿನಾಥ-ಕೇದಾರನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಸಮಿತಿಯು (BKTC) ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಸಿ ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿತು.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತೌಲನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಕೋಷ್ಟಕ
| ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ / ರಾಜ್ಯ | ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಧಾರ | ನಿಷೇಧದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ | ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜಾರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ | ಕೌಂಟರ್ / ಲಾಕರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ |
| ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆ | ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆ ಸುತ್ತೋಲೆ (೨೦೨೩) | ಫೋಟೋ, ವಿಡಿಯೋ, ರೀಲ್ಸ್, ಮಾತುಕತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಂದ್. ಯುಪಿಐಗೆ ಸೀಮಿತ ಅನುಮತಿ. | ಸೂಚನಾ ಫಲಕಗಳು, ಅರ್ಚಕರ ವೀಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಸಿಸಿಟಿವಿ. | ‘ಎ’ ಗ್ರೇಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ/ಶುಲ್ಕ ಸಹಿತ ಜಮಾ ಕೌಂಟರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ. |
| ತಮಿಳುನಾಡು (HR&CE) | ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶ ಹಾಗೂ ಇಲಾಖಾ ನಿಯಮ | ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊಬೈಲ್ ಪ್ರವೇಶ ನಿಷೇಧ. | ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲೇ ದೈಹಿಕ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಮೆಟಲ್ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್. | ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಬಾರ್ಕೋಡ್ ಲಾಕರ್ ಸೌಲಭ್ಯ. |
| ತಿರುಪತಿ TTD (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ) | ಟಿಟಿಡಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ನಿಯಮಾವಳಿ | ದರ್ಶನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿ ಸುತ್ತ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ. | ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ಗಳು, ವೈ-ಫೈ ಜಾಮರ್ಗಳು, ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. | ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಚಿತ ಬ್ಯಾಗೇಜ್ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಡಿಪಾಸಿಟ್ ಕೌಂಟರ್. |
| ಕೇದಾರನಾಥ – ಬದರಿನಾಥ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ್) | BKTC ಮಂಡಳಿ ನಿರ್ಣಯ | ೫೦ ಮೀಟರ್ ಸುತ್ತಳತೆಯಲ್ಲಿ ರೀಲ್ಸ್, ಶೂಟಿಂಗ್ ನಿಷೇಧ. | ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊ ಕಣ್ಣಾವಲು. | ಪ್ರಕೃತಿ ಸವಾಲುಗಳ ಕಾರಣ ಸೀಮಿತ ಕೌಂಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯ. |
ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳು, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ತೊಡಕುಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ಆದೇಶವು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಇದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ೩೪,೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೧೦೦ ರಷ್ಟು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಹಲವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಭೌತಿಕ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತಿವೆ:
೧. ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಿತಿ
ರಾಜ್ಯ ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಯು ತೀವ್ರ ಮಾನವಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಆದಾಯ ತರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಸಹಾಯಕ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮಂಜೂರಾದ ೨೦ ಹುದ್ದೆಗಳ ಪೈಕಿ ೧೭ ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿಯಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ೪೨ ‘ಎ’ ಗ್ರೇಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ೭ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದಾರೆ (EO), ಮತ್ತು ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೇ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೇ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಭಕ್ತರು ಫೋನ್ ಸ್ವಿಚ್ ಆಫ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು ರೀಲ್ಸ್ ಮಾಡುವವರನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.
೨. ‘ಸಿ’ ಗ್ರೇಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಶೂನ್ಯತೆ
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ೩೪,೨೨೩ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಸಿ’ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ ೯೦ ರಷ್ಟು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಆದಾಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆಯ ದೀವಟಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್ ಪಾವತಿಸುವುದೇ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು (ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಗೃಹಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆ ನೀಡಿದೆ). ಇಂತಹ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮೊಬೈಲ್ ಕೌಂಟರ್ ನಿರ್ಮಿಸಲು, ಲಾಕರ್ ಖರೀದಿಸಲು ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾವಲುಗಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಅನುದಾನವೇ ಇಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನಿಯಮಗಳು ಕೇವಲ ನಾಮಫಲಕಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
೩. ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಫೋನ್ ನಿಷೇಧದ ನಡುವಿನ ಗೊಂದಲ
ಸರ್ಕಾರದ ಜುಲೈ ೨೧ರ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಕ್ತರು ಇ-ಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಟಿಕೆಟ್ಗಳ ಪಾವತಿಗೆ ಯುಪಿಐ ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ ಬಳಸಲು ಫೋನ್ ತರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಭಕ್ತನು ಪಾವತಿಗಾಗಿ ಮೊಬೈಲ್ ಹೊರತೆಗೆದಾಗ, ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಣ ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಈ ಗೊಂದಲವು ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಡುವೆ ವಾಗ್ವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.
೪. ಶಾಸನಬದ್ಧ ದಂಡದ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ
ಜುಲೈ ೧೭ರ ಮೂಲ ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಚಿವರ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ “ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರ ಫೋನ್ಗಳನ್ನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುವುದು” ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಷ್ಟು ರೂಪಾಯಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು? ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಫೋನ್ ಅನ್ನು ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು? ಮತ್ತು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗೆ ಇದೆ? ಎಂಬ ಕುರಿತು ಇಲಾಖೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು (Rules and Penal Provision) ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಜೆಟ್ ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಮೂಲಕ ಹೊರಡಿಸಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ನೀತಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗುವ ಸುಧಾರಿತ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ನಿಷೇಧದ ಆಶಯವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯು ಕೇವಲ ನಿಷೇಧದ ಸುತ್ತೋಲೆ ಹೊರಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕೆಳಗಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ:
೧. ‘ಯೋಂಡರ್ ಪೌಚ್’ (Yondr Pouch) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಜಾರಿ
ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ರಂಗಮಂದಿರಗಳು ಹಾಗೂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಾಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ‘ಯೋಂಡರ್ ಪೌಚ್’ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ‘ಎ’ ಗ್ರೇಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಬಹುದು.
- ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಅವರ ಫೋನ್ ಅನ್ನು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಲಾಕ್ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಪೌಚ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟು ಲಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಫೋನ್ ಭಕ್ತನ ಜೇಬಿನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವನು ಪೌಚ್ ತೆರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
- ದರ್ಶನ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಬರುವಾಗ ಔಟ್ಲೆಟ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಅನ್ಲಾಕರ್ ಮೂಲಕ ಪೌಚ್ ತೆರೆದು ಫೋನ್ ಬಳಸಬಹುದು.
- ಇದರಿಂದ ಫೋನ್ ಕಳುವಾಗುವ ಅಥವಾ ಬದಲಾಗುವ ಆತಂಕವಿಲ್ಲದೆ, ದೇವಸ್ಥಾನದೊಳಗೆ ಫೋನ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರರಷ್ಟು ತಡೆಯಬಹುದು.
೨. ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ (RF) ಸಿಗ್ನಲ್ ಜಾಮರ್ಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ
ಪ್ರವರ್ಗ ‘ಎ’ ಮತ್ತು ‘ಬಿ’ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಹಾಗೂ ಸಭಾಮಂಟಪಗಳ ಸುತ್ತ ೨೦ ರಿಂದ ೩೦ ಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ (RF) ಸಿಗ್ನಲ್ ಜಾಮರ್ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಜಾಮರ್ ಇದ್ದಾಗ ಮೊಬೈಲ್ ಸಿಗ್ನಲ್ಗಳು, 4G/5G ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭಕ್ತರು ಫೋನ್ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಲೈವ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದು ತಾನಾಗಿಯೇ ಬಂದ್ ಆಗುತ್ತದೆ.
೩. ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೋಕನ್ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲಾಕರ್ kiosk ಸ್ಥಾಪನೆ
ಖಾಸಗಿ-ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ (PPP ಮಾಡೆಲ್) ದೇವಾಲಯಗಳ ಹೊರ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲಾಕರ್ ಕಿಯೋಸ್ಕ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಆಧಾರ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ಬಾರ್ಕೋಡ್ ಬಳಸಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಫೋನ್ ಜಮಾ ಮಾಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ರಸೀದಿ ಪಡೆಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಮಯ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
೪. ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ‘ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೋಲಿಸ್’ ಪಡೆ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಮೈಸೂರು, ಬೆಳಗಾವಿ ಹಾಗೂ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಇರುವ ತಹಸೀಲ್ದಾರ್, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಹೋಂಗಾರ್ಡ್ಗಳು ಅಥವಾ ಮಾಜಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ‘ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ’ಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ, ನಿಯಮ ಪಾಲನೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಬೇಕು.
೫. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ
ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲ, ಅವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನೆಲೆವೀಡುಗಳು ಎಂಬ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕು. ‘ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಡಾವಳಿ’ (Temple Etiquette) ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಸಣ್ಣ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೋಷರ್ಗಳನ್ನು ಟಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬೇಕು.
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಜ್ಯದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿ ಹೊರಡಿಸಿರುವ ಆದೇಶವು, ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅತಿರೇಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಕಾಲೋಚಿತ ಹಾಗೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕವು ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಶಾಂತತೆ, ಮೌನ ಹಾಗೂ ದೈವಿಕ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಗಡಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ಈ ನೀತಿಯು ಕೇವಲ ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ದೇವಾಲಯಗಳ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ, ಸರತಿ ಸಾಲಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿ ಜನಸಂದಣಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ) ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆ, ‘ಸಿ’ ಗ್ರೇಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿತಿ ಹಾಗೂ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಳಂತಹ ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗಿದ್ದರೂ, ಸರ್ಕಾರವು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಾದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲಾಕರ್ಗಳು, ಸಿಗ್ನಲ್ ಜಾಮರ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ದಂಡದ ಪ್ರಾವಿಧಾನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಫೋನ್ ಸ್ವಿಚ್ ಆಫ್ ಮಾಡುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಬಂದ್ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಕಂಟಕಗಳು, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಮೋಹಗಳನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು, ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಗವಂತನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನಿವೇದನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ, ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳು, ಅರ್ಚಕ ವೃಂದ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಅಪೂರ್ವ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ
LPG e-KYC India – ಎಲ್ಪಿಜಿ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಇ-ಕೆವೈಸಿ, ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಧನ ಆಡಳಿತ
Pashu Aadhaar Karnataka – ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಶುಧನ ಮಿಷನ್, ಪಶು ಆಧಾರ್ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಾಂತಿ
Gruha Jyothi Karnataka – ಗೃಹಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಇಂಧನ ನೀತಿಯ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು
PM Vishwakarma Karnataka – ದರ್ಜಿ ವೃತ್ತಿಪರರ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೌಶಲ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿ
ಪ್ರಮುಖ ಲಿಂಕ್ಗಳು
| ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗ್ರೂಪ್ | CLICK HERE |
| ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಗ್ರೂಪ್ | CLICK HERE |